Velayet altındaki çocukların teslimine ilişkin ilamlar, uzun yıllar boyunca icra daireleri aracılığıyla; takip talebi, icra emri ve zorla yerine getirme aşamalarıyla uygulanmaktaydı. Ancak çocuğun üstün yararını merkeze alan yeni bir yaklaşımla, bu uygulamaya son verilmiştir.
4 Ağustos 2022 tarihinde yürürlüğe giren Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik ile yaklaşık doksan yıldır uygulanan icra yoluyla çocuk teslimi kaldırılmıştır. Yeni düzenleme uyarınca, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair işlemler artık icra daireleri tarafından değil, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla yürütülmektedir.
Bu düzenleme ile amaçlanan; çocukların icra baskısı altında kalmadan, uzmanlar eşliğinde ve psikolojik açıdan korunarak ebeveynleriyle kişisel ilişki kurmalarının sağlanmasıdır.
Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne Başvuru Süreci
Velayet veya kişisel ilişkiye dair bir ilam ya da tedbir kararı bulunan hak sahibi ebeveyn, çocuğun teslimi veya kişisel ilişki tesisinin sağlanması için Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne başvurmak zorundadır. Başvuru sırasında;
Çocuk teslimine veya kişisel ilişkiye dair ilam ya da tedbir kararı,
Hak sahibinin kimlik bilgileri,
Kendisiyle hangi iletişim kanalı üzerinden irtibat kurulabileceğine ilişkin bilgiler
müdürlüğe sunulmalıdır.
Başvuru üzerine müdürlük tarafından psikolog, pedagog, sosyal calismaci veya rehber öğretmenlerden oluşan uzmanlar görevlendirilir. Uzmanlar, çocuğun üstün yararını esas alarak sürecin nasıl yürütüleceğine ilişkin değerlendirme yapar ve taraflar arasında yaşanabilecek olası çatışmaların çocuğa zarar vermesinin önüne geçilmesi amaçlanır.
Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişkinin Gerçekleştirilmesi
Çocuk teslimi için müdürlük tarafından belirlenen gün ve saatte, çocuk teslimi yükümlüsü olan tarafa gerekli bildirim yapılır. Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar bakımından ise ilam veya tedbir kararında belirtilen gün ve saat esas alınır.
Yükümlünün;
Çocuğu getirmeyeceğini beyan etmesi,
Kendisiyle iletişim kurulamaması,
Belirlenen gün ve saatte çocuğu teslim etmemesi
hallerinde, müdürlük tarafından teslim emri tebliğ edilir. Teslim işlemleri, çocuğun psikolojik ve fiziksel gelişimine uygun şekilde belirlenen teslim mekanlarında gerçekleştirilir.
Çocuk Görüşme Merkezleri Nerelerde Kurulur?
Çocuk görüşme merkezleri; çocukların kendilerini güvende hissedebileceği, sosyal ve kültürel faaliyetlere uygun, park, bahçe veya benzeri alanlara yakın yerlerde kurulmaktadır. Teslim mekanlarının belirlenmesinde çocuğun yaşı, gelişim durumu ve özel ihtiyaçları dikkate alınır. Karabük'de çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair işlemler, Karabük Adliyesinde bulunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla yürütülmektedir.
Başvurunun İşlemden Kaldırılması Hali
Hak sahibi ebeveyn, çocuğu teslim almaya geleceğini teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirmek zorundadır. Bu bildirim yazılı olarak, elektronik ortamda veya başvuru sırasında belirtilen iletişim kanalı aracılığıyla yapılabilir.
Hak sahibinin;
Bildirimde bulunmaması,
Gelemeyeceğini bildirmesi
hallerinde, karşı tarafa çocuğu getirme yükümlülüğü doğmaz.
Buna karşılık, hak sahibi ebeveyn teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce bildirimde bulunduğu halde;
Haklı bir mazeret olmaksızın art arda iki kez,
Ya da bir yıl içinde üç kez
teslim almaya gelmezse, dosya müdürlük kararıyla işlemden kaldırılabilir ve teslim emri hükümsüz hale gelir.
Kararın Yerine Getirilmemesi Halinde Yaptırım
Çocuk teslimine veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı davrananlar hakkında disiplin hapsi uygulanabilir.
Bu kapsamda;
Çocuk teslimine ilişkin emre aykırı davrananlar hakkında, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi,
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair emre aykırı davrananlar hakkında, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi,
Kişisel ilişki sonrası çocuğu süresi içinde teslim etmeyen hak sahibi hakkında ise üç aya kadar disiplin hapsi
öngörülmüştür.
Bu yaptırımlara ilişkin şikayetlerin incelenmesinde görevli ve yetkili mahkeme, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer Aile Mahkemesidir. Bu kapsamda uygulamada sıklıkla karşılaşılan çocuk teslimine muhalefet suçu, aile hukuku bakımından önemli sonuçlar doğurmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
İcra yoluyla çocuk teslimi tamamen kaldırıldı mı?
Evet. 4 Ağustos 2022 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik ile icra daireleri aracılığıyla çocuk teslimi uygulamasına son verilmiştir.
Çocuk teslimi için nereye başvurulur?
Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulması için Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerine başvurulması gerekmektedir.
Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü ne yapar?
Müdürlük, çocuk teslimi ve kişisel ilişki süreçlerini uzmanlar eşliğinde yürütür ve çocuğun üstün yararını gözeterek süreci planlar.
Çocuk teslim edilmezse ne olur?
Teslim emrine aykırı davranılması halinde, şikayet üzerine disiplin hapsi yaptırımı uygulanabilir.
Çocuk teslimi kararına uymamanın cezası nedir?
Üç günden on güne kadar veya üç aya kadar disiplin hapsi cezası söz konusu olabilir.
Sonuç
İcra yoluyla çocuk tesliminin kaldırılması, çocukların yüksek yararını esas alan önemli bir reform niteliğindedir. Yeni uygulama ile çocuklar, icra baskısından uzak, uzmanlar eşliğinde ve psikolojik olarak korunarak ebeveynleriyle kişisel ilişki kurabilmektedir. Velayet ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasında yaşanan sorunların, süresi içinde ve doğru usullerle takip edilmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.