Anne ile çocuk arasındaki soy bağı doğum ile kurulur. Baba ile çocuk arasındaki soy bağı ise tanıma, hakim hükmü, anne ile evlilik veya babalık davası yoluyla kurulmaktadır. Evlilik dışı doğan çocuklarda soybağı ve velayet ilişkisi, Türk Medeni Kanunu’nda özel düzenlemelere tabidir. Bununla birlikte soy bağı yalnızca biyolojik bağ ile sınırlı değildir. Evlat edinme de soy bağı kuran hukuki yollardan biridir.
Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu’nun 305 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, mahkeme kararıyla kurulan bir aile hukuku kurumudur. Evlat edinme ile evlat edinen ile evlatlık arasında, anne-baba ile çocuk arasındaki ilişkiye benzer bir hukuki bağ tesis edilir.
Evlat Edinme Şartları
Evlat edinmenin geçerli olabilmesi için kanunda öngörülen şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu şartlar, evlat edinenin ve evlat edinilenin durumuna göre farklılık gösterebilir.
Genel Şartlar
Evlat edinen ile evlat edinilen arasında en az 18 yaş farkı bulunmalıdır.
Evli olmayan kişiler, 30 yaşını doldurmuş olmak kaydıyla evlat edinebilir.
Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için:
En az 5 yıldır evli olmaları veya
Her iki eşin de 30 yaşını doldurmuş olması gerekir.
Eşlerden biri, diğer eşin çocuğunu en az 2 yıllık evlilik veya 30 yaşını doldurmuş olma şartıyla evlat edinebilir.
Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunması, uzun süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla 2 yıldan fazla süredir ayrı yaşanması hallerinde, evli kişi tek başına evlat edinebilir.
Küçüklerin Evlat Edinilmesi Şartları
Türk Medeni Kanunu m. 305 uyarınca küçüklerin evlat edinilmesinde ek koşullar aranmaktadır.
Evlat Edinen Açısından
Evlat edinen, evlat edinilecek küçüğe en az bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olmalıdır.
Evlat edinme her durumda küçüğün yararına bulunmalıdır.
Evlat edinenin diğer çocuklarının menfaatleri, hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemelidir.
Küçük Açısından
Evlat edinilecek küçük ayırt etme gücüne sahipse rızası aranır.
Küçük vesayet altındaysa vesayet ve denetim makamlarının izni gerekir.
Türk Medeni Kanunu m. 311’de sayılan istisnalar dışında, anne ve babanın rızası alınmalıdır.
Anne ve Babanın Rızasının Aranmadığı Haller
Türk Medeni Kanunu m. 311 uyarınca aşağıdaki hallerde anne ve babanın rızası aranmaz:
Kimliklerinin bilinmemesi veya uzun süredir nerede olduklarının tespit edilememesi
Sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunmaları
Küçüğe karşı özen yükümlülüklerini yeterince yerine getirmemeleri
Erginlerin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi
Ergin veya kısıtlı kişilerin evlat edinilmesi ancak kanunda öngörülen özel hallerde mümkündür:
Bedensel veya zihinsel engel nedeniyle sürekli yardıma muhtaç olup, evlat edinen tarafından en az 5 yıldır bakılıp gözetilmiş olması,
Küçükken evlat edinen tarafından en az 5 yıl süreyle bakılıp eğitilmiş olması,
Diğer haklı sebeplerin bulunması ve en az 5 yıldır aile halinde birlikte yaşanması.
Bu hallerde de evli kişilerin evlat edinmesi için eşin rızası zorunludur.
Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları
Evlat edinme ile birlikte:
Ana ve babaya ait hak ve yükümlülükler evlat edinene geçer,
Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı olur,
Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır, evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir,
Evlat edinmeye ilişkin kayıt ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz.
Evlatlığın Mirasçılığı
Evlatlık, evlat edinenin biyolojik çocuğu ile aynı miras haklarına sahiptir. Evlatlık, evlat edinene yasal mirasçı olurken, kural olarak biyolojik anne ve babasına karşı mirasçılığı da devam eder.
Türk Medeni Kanunu m. 500 kapsamında, evlat edinme ilişkisinin mirasçılık yönü tek taraflı nitelik taşır. Bu kapsamda evlatlık, evlat edinene mirasçı olabilir; ancak evlat edinen ve onun hısımları evlatlığa yasal mirasçı olamaz.
Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması, Türk Medeni Kanunu’nun 317 ve 318. maddelerinde düzenlenmiştir.
Gerekli rızalar alınmadan evlat edinme yapılmışsa, rıza hakkı bulunan kişiler dava açabilir.
Esasa ilişkin ciddi eksiklikler mevcutsa, Cumhuriyet Savcısı veya ilgili kişiler evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını talep edebilir.
Ancak evlatlık ilişkisinin kaldırılması, evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez.
Hak Düşürücü Süre
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası:
Sebebin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl,
Her halde evlat edinmeden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. (TMK m. 319)
Evlat Edinmede Aracılık Faaliyetleri
Küçüklerin evlat edinilmesine yönelik aracılık ve başvuru süreci Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Evlat Edinme Hizmeti kapsamında yürütülmektedir.
Evlat Edinmeye İlişkin Yargıtay Kararı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2004/15687 Esas sayılı kararında;
bir küçüğün evlat edinilebilmesi için en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olma şartının mutlak olduğu, bu şart gerçekleşmeden verilen evlat edinme kararlarının hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Evlat edinmek için şartlar nelerdir?
Evlat edinmede temel şartlar; evlat edinmenin çocuğun yararına olması, evlat edinen ile çocuk arasında gerekli yaş farkının bulunması ve küçükler açısından en az bir yıl bakma-eğitme koşulunun sağlanmasıdır.
Evli olmayan kişi evlat edinebilir mi?
Evet. Evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir; ancak birlikte evlat edinme evlilik şartına bağlıdır. Eşler kural olarak birlikte evlat edinir, evli olmayanlar birlikte evlat edinemez.
Eşler birlikte evlat edinmek için kaç yıl evli olmalı?
Eşlerin birlikte evlat edinmesi için en az 5 yıldan beri evli olmaları veya her iki eşin 30 yaşını doldurmuş bulunmasıgerekir.
Üvey çocuk evlat edinilebilir mi?
Evet. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin 30 yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir.
Evlat edinmede anne ve babanın rızası şart mı?
Kural olarak evlat edinme, küçüğün anne ve babasının rızasını gerektirir. Rıza şekli ve bazı hallerde rızanın aranıp aranmayacağına ilişkin değerlendirme yargılamada yapılır.
Evlat edinme davası ne kadar sürer?
Süre; sosyal inceleme, mahkeme iş yükü ve dosyanın niteliğine göre değişir. Küçüklerin evlat edinilmesinde “en az bir yıl bakma-eğitme” koşulu bulunduğundan, sürecin takvimi çoğu dosyada bu şartla birlikte şekillenir.
Evlat edinme kaydı ve bilgiler gizli midir?
Evet. Evlat edinmeye ilişkin kayıt, belge ve bilgiler kural olarak gizlidir; mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz.
Evlat edinilen çocuk mirastan pay alır mı?
Evet. Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısıdır ve kural olarak biyolojik ailesine karşı mirasçılığı da devam eder.