İnfaz hesabı nasıl yapılır?
Mahkemenin verdiği hapis cezasının tamamı çoğu zaman cezaevinde geçmez. Cezaevinde geçecek süre (halk arasında "yatar") üç adımda bulunur:
- Koşullu salıverilme süresi bulunur. Cezanın suça göre yarısı, üçte ikisi veya dörtte üçü infaz edildiğinde hükümlü koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 107, 108).
- Denetimli serbestlik süresi düşülür. Koşullu salıverilmeye kanunda belirlenen süre (genel kural 1 yıl) kalan iyi halli hükümlü, bu süreyi cezaevi dışında denetimli serbestlik altında geçirebilir (m. 105/A).
- Mahsup düşülür. Gözaltında ve tutuklulukta geçen günler cezadan indirilir.
Örnek: 2024 yılında işlenen ve genel kurala tabi bir suçtan verilen 5 yıl hapis cezası 1.825 gündür. Yarısı 912 gündür; koşullu salıverilme bu sürenin sonunda gerçekleşir. Son 1 yıl (365 gün) denetimli serbestlikte geçeceğinden cezaevinde geçecek süre 547 gün, yani 1 yıl 6 ay 2 gündür.
Koşullu salıverilme oranları
Süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme için cezanın ne kadarının infaz edilmesi gerektiği suçun türüne göre değişir:
| Suç | İnfaz edilecek kısım | Dayanak |
|---|---|---|
| Diğer suçlar (genel kural) | Yarısı (1/2) | 5275 s.K. m.107/2 |
| Kasten öldürme (TCK 81-83); neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d); işkence ve eziyet (TCK 94-96) | Üçte ikisi (2/3) | m.107/2 |
| Cinsel saldırının temel hali (TCK 102/1), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK 104/1), cinsel taciz (TCK 105) | Üçte ikisi (2/3) | m.107/2 |
| Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138); devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK 326-339) | Üçte ikisi (2/3) | m.107/2 |
| Suç örgütü kurma, yönetme veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar | Üçte ikisi (2/3) | m.107/4 |
| Tekerrür halinde işlenen suçlar (mükerrirler) | Üçte ikisi (2/3) | m.108/1 |
| Nitelikli cinsel saldırı (TCK 102/2), çocukların cinsel istismarı (TCK 103), TCK 104/2-3, uyuşturucu madde imal ve ticareti (TCK 188) | Dörtte üçü (3/4) | m.108/9 |
| Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar | Dörtte üçü (3/4) | 3713 s.K. m.17 |
| İkinci defa tekerrür | Dörtte üçü (3/4) | m.108/3 |
TCK 102, 103, 104, 105 ve 188. maddelerdeki suçlardan 28 Haziran 2014'ten önce işlenenlerde oran üçte ikidir (Geçici m. 9/4). Tekerrürde, suçun kendi oranı daha yüksekse o oran uygulanır. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste 30 yıl, müebbet hapiste 24 yıl infaz edilir (m. 107/2).
Denetimli serbestlik süresi suç tarihine göre değişir
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin cezaevi dışında, belirlenen yükümlülüklere uyularak geçirilmesidir. Süre, suçun işlendiği tarihe göre farklıdır:
| Suç tarihi | Süre | Erken yararlanma | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 30 Mart 2020 ve öncesi | 3 yıl | Ek 3 yıl | Geçici m.6 ve Geçici m.10/6 |
| 31 Mart 2020 - 31 Temmuz 2023 | 1 yıl | Ek 3 yıl | m.105/A ve Geçici m.10/6 |
| 1 Ağustos 2023 - 3 Haziran 2025 | 1 yıl | Yok | m.105/A |
| 4 Haziran 2025 ve sonrası | 1 yıl | Yok | m.105/A; kurumda en az onda bir kalma şartıyla |
- 30 Mart 2020 öncesi suçlardaki 3 yıllık süre; kasten öldürme, yakınlara karşı kasten yaralama, işkence, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, özel hayata karşı suçlar, uyuşturucu ticareti, devletin güvenliğine karşı suçlar ve terör suçlarında uygulanmaz; bu suçlarda süre 1 yıldır (Geçici m. 6/1).
- 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda 3 yıl erken yararlanma için en az 3 ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak gerekir. Kasten öldürmenin TCK 82/1-d, e, f bentlerindeki halleri, TCK 102, 103 ve 104/2-3, devletin güvenliğine karşı suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar kapsam dışıdır (Geçici m. 10/6).
- 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda, koşullu salıverilme tarihine kadar geçirilecek sürenin en az onda biri (5 günden az olmamak üzere) cezaevinde geçirilmeden denetimli serbestliğe ayrılmak mümkün değildir (m. 105/A/1, Geçici m. 11).
- 0-6 yaş arası çocuğu olan kadın hükümlülerde süre 2 yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülerde 3 yıldır (m. 105/A/3).
- Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalarda denetimli serbestlik uygulanmaz (m. 105/A/4).
Açık cezaevine ayrılma tarihi nasıl hesaplanır?
Açık ceza infaz kurumuna geçişin iki yolu vardır. Kısa süreli cezalar baştan itibaren açık kurumda infaz edilir; diğer hükümlüler kapalı kurumda belirli bir süre kaldıktan sonra açığa ayrılabilir.
Doğrudan açık cezaevi
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası doğrudan açık ceza infaz kurumunda infaz edilir. Terör suçları, örgüt suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar, ikinci defa mükerrirler ve koşullu salıverilme kararı geri alınanlar bu kuraldan yararlanamaz (5275 sayılı Kanun m. 14/2).
Kapalı cezaevinden açığa ayrılma
İki şart birlikte aranır (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m. 6). Birincisi, kurumda geçirilmesi gereken en az süredir: toplam ceza 10 yıldan azsa 1 ay, 10 yıl ve daha fazlaysa cezanın onda biri. İkincisi, koşullu salıverilme tarihine kalan süredir:
| Suç | Koşullu salıverilmeye kalan süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Diğer suçlar (genel kural) | 7 yıl veya daha az | m.6/1-a |
| Nitelikli hırsızlık (TCK 142), yağma (TCK 148, 149), uyuşturucu madde imal ve ticareti (TCK 188), kullanımı kolaylaştırma (TCK 190) | 5 yıldan az | m.6/2-a |
| Cinsel saldırı (TCK 102), çocukların cinsel istismarı (TCK 103); eşe karşı işlenen kasten öldürme, kasten yaralama ve eziyet | 3 yıldan az | m.6/2-b |
| Örgütlü suçlarda etkin pişmanlıktan yararlananlar (TCK 221) | 2 yıldan az | m.6/2-c |
| Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup örgütten ayrıldığı idare ve gözlem kurulunca tespit edilenler | 1 yıldan az | m.6/2-ç |
| Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü diğer kişiler; ağırlaştırılmış müebbet hapis | Açığa ayrılamaz | m.8/1 |
- 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, toplam cezası 10 yıldan azsa 1 ayını, 10 yıl ve daha fazlaysa 3 ayını kapalı kurumda geçiren ve yukarıdaki kurallara göre açığa ayrılmasına 3 yıl veya daha az kalan hükümlü açığa ayrılabilir (Geçici m. 10/6). 3 yıl erken denetimli serbestliğin kapsamı dışında kalan suçlar bu kuraldan da yararlanamaz.
- Açığa ayrılmaya, hükümlünün talebi üzerine kurumun idare ve gözlem kurulu karar verir; hükümlünün iyi halli olması gerekir (Yönetmelik m. 10). Talep şart değildir: açık kurumda barınmasında risk bulunmayan ve şartları taşıyan hükümlü, kurulun kararıyla resen de açık kuruma gönderilir (m. 10/7). Toplam cezası 10 yıl ve daha fazla olanlar ile kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti, terör ve örgüt suçlarından hükümlü olanlarda karar infaz hakiminin onayından sonra uygulanır (m. 14/4).
- Denetimli serbestlik, açık kurumda bulunan veya açığa ayrılma şartları oluşan hükümlüler içindir (m. 105/A/1-2). Bu nedenle açığa ayrılma tarihi, denetimli serbestlik tarihini de etkiler.
- Örnek: 2024 yılında işlenen ve genel kurala tabi bir suçtan 5 yıl hapis cezası alan hükümlü, kapalı kurumda 1 ay kaldıktan sonra açığa ayrılabilir; çünkü koşullu salıverilmesine 7 yıldan az süre vardır.
Tarihler nasıl hesaplanır?
Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnamelerde süreler gün olarak hesaplanır: 1 yıl 365, 1 ay 30 gün sayılır. Mahsup edilen gün, cezaevine giriş tarihinden geriye sayılarak cezanın başlangıcı bulunur; koşullu salıverilme ve hakederek tahliye tarihleri bu başlangıca gün eklenerek belirlenir. Bu nedenle sonuç, takvim yılı eklenerek yapılan hesaptan birkaç gün farklı çıkabilir. Araç aynı yöntemi kullanır.
Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi, hakederek tahliye tarihine kadar sürer. Bu sürede hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uyulmamakta ısrar edilmesi halinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (m. 107/12).
Sık sorulan sorular
Yatar nedir, nasıl hesaplanır?
Yatar, hükümlünün ceza infaz kurumunda fiilen geçireceği süredir. Önce cezanın koşullu salıverilme için infaz edilmesi gereken kısmı bulunur (suça göre yarısı, üçte ikisi veya dörtte üçü). Bundan denetimli serbestlik süresi ve mahsup edilen gözaltı ve tutukluluk süresi düşülür; kalan süre kurumda geçirilir.
Koşullu salıverilme nedir?
Cezasının kanunda belirlenen kısmını ceza infaz kurumunda iyi halli olarak geçiren hükümlünün, kalan süreyi dışarıda denetim altında geçirmesidir (5275 sayılı Kanun m. 107). Denetim süresi yükümlülüklere uygun geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
Denetimli serbestlik süresi ne kadardır?
Genel kural, koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az süre kalmasıdır (m. 105/A). 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen suçlarda, kanunda sayılan istisnalar dışında bu süre 3 yıldır (Geçici m. 6). 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ayrıca, koşulları varsa denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanılır (Geçici m. 10/6).
31 Temmuz 2023 öncesi suçlarda 3 yıl erken denetimli serbestlik kimlere uygulanır?
Suç 31 Temmuz 2023 tarihinde veya öncesinde işlenmiş olmalıdır. Hükümlünün toplam cezası 10 yıldan azsa 1 ayını, 10 yıl ve daha fazlaysa 3 ayını kapalı kurumda geçirmiş olması ve en az 3 ay açık ceza infaz kurumunda kalması gerekir. Kasten öldürmenin bazı halleri (TCK 82/1-d, e, f), cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, devletin güvenliğine karşı suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar kapsam dışıdır (Geçici m. 10/6).
Açık cezaevine ne zaman ayrılır?
Kapalı kurumdaki iyi halli hükümlü, toplam cezası 10 yıldan azsa 1 ayını, 10 yıl ve daha fazlaysa onda birini kurumda geçirdikten sonra ve koşullu salıverilme tarihine 7 yıl veya daha az süre kaldığında açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m. 6). Bazı suçlarda aranan süre daha kısadır: nitelikli hırsızlık, yağma ve uyuşturucu ticaretinde 5 yıldan az, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarında 3 yıldan az. Karar, hükümlünün talebi üzerine veya talep olmasa da resen idare ve gözlem kurulunca verilir (m. 10).
Hangi cezalar doğrudan açık cezaevinde infaz edilir?
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olanların cezası doğrudan açık ceza infaz kurumunda infaz edilir. Terör suçları, örgüt suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar, ikinci defa mükerrirler ve koşullu salıverilme kararı geri alınanlar bu kuralın dışındadır (5275 sayılı Kanun m. 14/2).
31 Temmuz 2023 öncesi suçlarda açık cezaevine daha erken ayrılmak mümkün mü?
Evet. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, toplam cezası 10 yıldan azsa 1 ayını, 10 yıl ve daha fazlaysa 3 ayını kapalı kurumda geçiren ve normal kurallara göre açığa ayrılmasına 3 yıl veya daha az kalan hükümlü açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir (Geçici m. 10/6). 3 yıl erken denetimli serbestlikle aynı suçlar kapsam dışıdır.
2025 sonrasında işlenen suçlarda hiç cezaevine girmeden denetimli serbestliğe ayrılmak mümkün mü?
4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanabilmek için koşullu salıverilme tarihine kadar geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, 5 günden az olmamak üzere ceza infaz kurumunda geçirmiş olmalıdır (m. 105/A/1). Bu kural daha önce işlenen suçlara uygulanmaz (Geçici m. 11).
Tekerrür infaz süresini nasıl etkiler?
Tekerrür halinde işlenen suçtan verilen süreli hapis cezasının üçte ikisi kurumda geçirilir (m. 108/1). Tekerrür nedeniyle eklenen süre, tekerrüre esas alınan önceki cezanın en ağırından fazla olamaz (m. 108/2). İkinci defa tekerrürde oran dörtte üçtür; 4 Haziran 2025 tarihli değişiklikten önce ikinci defa mükerrirler koşullu salıverilmeden yararlanamıyordu (m. 108/3).
Gözaltında ve tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler cezadan mahsup edilir. Müddetnamelerde mahsup edilen gün, cezaevine giriş tarihinden geriye sayılarak cezanın başlangıcı belirlenir.
Hakederek tahliye (bihakkın tahliye) nedir?
Cezanın tamamının dolduğu tarihtir. Koşullu salıverilen hükümlü, bu tarihe kadar denetim süresine tabidir; denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenirse koşullu salıverilme kararı geri alınabilir (m. 107/12).
Bu araç hangi durumlarda kullanılamaz?
Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında, birden fazla cezanın toplandığı (içtima) hallerde, çocuk hükümlülerde ve adli para cezasından çevrilen hapis cezalarında hesap farklıdır; bu araç bu durumları kapsamaz. Yüksek güvenlikli kurumda infaz edilen cezalarda açığa ayrılma şartları da farklıdır.
Araçtaki sonuç müddetnamedeki tarihlerle aynı mı çıkar?
Araç, müddetnamelerdeki gün hesabı yöntemini kullanır: 1 yıl 365, 1 ay 30 gün sayılır ve tarihler gün eklenerek bulunur. Yöntem gerçek müddetnamelerle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Yine de bağlayıcı olan, Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnamedir.