Asliye ceza mahkemesinden gelen iddianame tebligatında "duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği" yazıyorsa, dosyada basit yargılama usulü uygulanıyor demektir. Tebligatla birlikte iki haftalık bir süre işlemeye başlar ve bu süre içinde verilen yazılı savunma, çoğu zaman hakimin önüne gelecek tek savunmadır.
Usul 17 Ekim 2019 tarihli 7188 sayılı Kanunla getirildi. 2023'te Anayasa Mahkemesi itiraz aşamasına ilişkin kuralı iptal etti, 2024'te bu aşama yeniden yazıldı. Bugün uygulanan kurallar, ilk yıllardaki uygulamadan önemli ölçüde farklı.
Basit Yargılama Usulü Nedir?
Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin duruşma açmadan, tarafların yazılı beyanları ve dosyadaki belgeler üzerinden karar verdiği bir yargılama yoludur (CMK m. 251). Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki görüşü alınmaz. Mahkumiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Bu usulü seri muhakemeyle karıştırmamak gerekir. Seri muhakemede teklif soruşturma aşamasında savcıdan gelir ve şüphelinin müdafii huzurunda kabul etmesi gerekir (CMK m. 250). Basit yargılamada ise iddianame kabul edildikten sonra usulü uygulayıp uygulamamak mahkemenin takdirindedir; sanığın onayı aranmaz.
Hangi Davalarda Uygulanır?
Basit yargılama usulünün uygulanabilmesi için dava asliye ceza mahkemesinde görülüyor, iddianame kabul edilmiş ve suç adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiriyor olmalıdır. Duruşma günü belirlendikten sonra artık bu usule geçilemez (CMK m. 251/1). Hakaret, basit tehdit ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma gibi suçlar bu sınır içinde kalabiliyor.
Usul şu hallerde uygulanmaz:
sanıkta yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı bulunması,
soruşturma veya kovuşturmanın izne ya da talebe bağlı olması,
kapsama giren suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması (CMK m. 251/7-8).
Kanunun ilk metninde sağır ve dilsiz sanıklar da bu usulün dışındaydı. Anayasa Mahkemesi 5 Kasım 2024 tarihli kararıyla (E.2024/66, K.2024/188) bu ibareyi iptal etti; bugün bu sanıklar hakkında da basit yargılama usulü uygulanabiliyor.
Tebligat Geldiğinde Ne Yapılmalı?
Mahkeme usulü uygulamaya karar verirse iddianame sanığa, mağdura ve şikayetçiye tebliğ edilir ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de yazılır (CMK m. 251/2).
Bu iki hafta dosyanın sonucunu belirleyebilir. Duruşma yapılmayacağı için tanık dinletmek, kamera kaydı istemek ya da karşı tarafın anlatımındaki çelişkileri göstermek için ikinci bir fırsat çıkmayabilir. Yazılı savunmada delil talepleri somut ve gerekçeli olmalı. Dosyanın duruşmalı yargılamaya uygun olduğu düşünülüyorsa bunun nedeni açıkça yazılmalı; mahkeme gerek görürse hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere dönebilir (CMK m. 251/6). HAGB istenmiyorsa buna da yazılı olarak karşı çıkılmalı. Mahkeme süre dolunca karar verebileceği için bu itiraz da iki haftalık süre içinde yapılmalı; aksi halde mahkeme, koşulları varsa HAGB kararı verebilir (CMK m. 251/2-4).
Dörtte Bir İndirim ve Verilebilecek Kararlar
Süre dolduktan sonra mahkeme, duruşma yapmadan ve savcının görüşünü almadan, TCK 61'deki ölçütleri dikkate alarak CMK 223'te sayılan kararlardan birini verir. Bu karar mahkumiyet olabileceği gibi beraat de olabilir. Mahkumiyet halinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK m. 251/3).
İndirimden sonra koşulları varsa kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir, hapis cezası ertelenebilir veya sanık yazılı olarak karşı çıkmadıysa hükmün açıklanması geri bırakılabilir (CMK m. 251/4). Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları gösterilmek zorundadır. HAGB'nin 2026'daki durumu için HAGB kalktı mı yazımıza bakılabilir.
Basit Yargılama Kararına İtiraz
Bu usulle verilen hükümlere karşı kanun yolu istinaf değil, itirazdır (CMK m. 252/1). İtiraz süresi kararın öğrenildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m. 268/1) ve süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir. Dilekçeye yanlışlıkla "istinaf" ya da "temyiz" yazılması sonucu değiştirmez; başvurulan yolun adlandırılmasındaki yanılgı hak kaybına yol açmaz (CMK m. 264). Yeter ki başvuru iki haftalık süre içinde yapılsın.
İtiraz üzerine dosyaya artık ilk hükmü veren hakim bakmıyor. O yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa dosya tevzi kriterlerine göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderiliyor. Tek mahkeme olan yerlerde aynı mahkemedeki yetkili başka bir hakim, o da yoksa adalet komisyonu başkanının görevlendirdiği hakim dosyayı ele alıyor. Duruşma açılıyor ve genel hükümlere göre yargılamaya devam ediliyor. Taraflar gelmese bile duruşma yapılıyor ve yokluklarında hüküm verilebiliyor; bu husus davetiyede yazılıyor. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmıyor ve itiraz edilmemiş sayılıyor (CMK m. 252/2).
Yeni mahkeme ilk hükümle bağlı değil (CMK m. 252/3). Sanık itiraz ederse dörtte bir indirim kaybolabilir ve ceza ilk hükümden ağır olabilir. İtirazı sanık dışında biri yapmışsa mahkeme yine ilk hükümle bağlı değildir, ancak sonuç cezadan dörtte bir indirim yapılır. İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine olursa ve bu sonuç itiraz etmemiş diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa, onlar da itiraz etmiş gibi bundan yararlanır (CMK m. 252/4).
Her itiraz yeni bir yargılama başlatmıyor. İtiraz yalnızca yargılama giderine, vekalet ücretine veya maddi bir hataya ilişkinse dosya itiraz merciine gönderiliyor ve merci bu konuları kendisi inceliyor (CMK m. 252/7). İtiraz süresinde yapılmamışsa veya itiraz edenin buna hakkı yoksa da aynı yol izleniyor (CMK m. 252/6). İtiraz üzerine verilen yeni hükme karşı ise genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabiliyor (CMK m. 252/5).
Mağdur ve Şikayetçi Açısından
Basit yargılama usulü yalnızca sanığı ilgilendirmiyor. İddianame mağdura ve şikayetçiye de tebliğ ediliyor ve onlar da iki hafta içinde yazılı beyanda bulunabiliyor. Duruşma yapılmayacağı için zararın kapsamı, tedavi süreci veya olayın gelişimi bu beyanda ayrıntılı anlatılmalı ve belgeleri eklenmeli.
Katılan sıfatını alabilecek şekilde suçtan zarar gören mağdur da hükme itiraz edebilir (CMK m. 260/1). Bu durumda da dosya başka bir mahkemeye veya hakime gider ve duruşmalı yargılama yapılır. Mahkeme ilk hükümle bağlı olmadığı için ceza artabilir; ancak sonuç cezadan dörtte bir indirim yapılır (CMK m. 252/3). Mağdurun itirazı, delillerin duruşmada tartışılmasının da yolunu açar.
Yargıtay'ın Önüne Gelen Bir Dosya
Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 07.04.2026 tarihli kararı (E.2025/6267, K.2026/3480), itirazın sanık açısından ne anlama gelebileceğini iyi gösteriyor. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan (TCK m. 179/3) yargılanan sanık, 29.03.2024 tarihinde basit yargılama usulüyle 1 ay 26 gün hapis cezası almış ve karara itiraz etmişti. Aynı mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam etti ve 24.09.2024 tarihinde sanığa bu kez 2 ay 15 gün hapis cezası verdi; ceza ertelendi. TCK 179/3 kapsamındaki dosyalar için alkollü araç kullanma cezası yazımıza bakılabilir.
Yargıtay, 1 Haziran 2024'te yürürlüğe giren değişiklikten sonra itiraz üzerine yargılamanın başka bir mahkeme veya hakim tarafından yapılması gerektiğini, usul kurallarının derhal uygulanacağını belirtti ve aynı mahkeme ve hakimin verdiği kararı kanun yararına bozdu. Değişiklik yargılama sürerken yürürlüğe girmişti; Yargıtay buna rağmen yeni kuralın uygulanması gerektiğini kabul etti.
Anayasa Mahkemesi Kararları
İtiraz aşamasının bugünkü hali, Anayasa Mahkemesi'nin 22.06.2023 tarihli kararının sonucu (E.2020/79, K.2023/113; RG 11.10.2023). Eski düzenlemede itiraz üzerine dosyaya yine ilk hükmü veren mahkeme bakıyordu. Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlık hakkında görüşünü açıklamış bir hakimin aynı dosyada yeniden karar vermesini tarafsızlık görünümü bakımından sorunlu buldu. İtirazın niteliğine bakılmaksızın her durumda duruşma açılmasının makul sürede yargılanma ilkesiyle bağdaşmadığını da belirtti. İptal dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti; yasa koyucu bu süre dolmadan 7499 sayılı Kanunla 252. maddenin 2-7. fıkralarını yeniden yazdı.
Yeni düzenleme de Anayasa Mahkemesi'nin önüne geldi. Mahkeme 10.07.2025 tarihli kararında (E.2025/96, K.2025/150) tarafların yokluğunda duruşma yapılmasına ve hüküm verilmesine imkan tanıyan cümleleri Anayasa'ya aykırı bulmadı. 06.11.2025 tarihli kararında (E.2025/222, K.2025/213) da 252/2'ye yönelik başka bir başvuruyu reddetti.
Basit Yargılama Kararına İtiraz Etmeli mi?
İndirimli, ertelenmiş ya da HAGB'ye bağlanmış bir hükümle sonuçlanan dosyada itiraz, sanığı indirimin kaybedilebileceği yeni bir yargılamaya taşır. Öte yandan delilleri hiç tartışılmadan verilmiş bir mahkumiyette, hüküm verildikten sonra duruşma, tanık dinletme ve delillerle yüzleşme imkanı ancak itirazla doğar.
Karar verirken iki soruya bakmak gerekir: dosyada beraat ihtimalini güçlendiren ama yazılı savunmada değerlendirilmemiş bir delil var mı, ve ilk hükmün sonuçları (ceza miktarı, erteleme, HAGB, seçenek yaptırım) kabul edilebilir mi? Şartları ve sonuçları için HAGB nedir yazımız da yol gösterebilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanın evrakı incelenmeden verilmiş bir hukuki değerlendirme olarak okunmamalıdır.