Tüketici Hukuku

Tüketici hukuku avukatı hangi işlere bakar?

Tüketici hukuku, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla mal veya hizmet alan kişilerin satıcı ve sağlayıcılar karşısındaki haklarını düzenler. Temel kaynak 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'dur. Bir işlemin tüketici işlemi sayılması için alıcının malı kişisel ihtiyacı için almış olması gerekir; ticari işletmesi için mal alan kişi bu Kanun'dan yararlanamaz.

Tüketici avukatı; ayıplı mal ve hizmet, ayıplı araç, internetten alışveriş ve cayma hakkı, abonelik sözleşmeleri, banka ve kredi işlemlerinden doğan ücret ve masraf iadeleri ile konut satışında geç teslim ve ayıp uyuşmazlıklarında; tüketici hakem heyeti başvurusu, arabuluculuk ve tüketici mahkemesindeki dava aşamalarında hukuki yardımda bulunur.

Ayıplı mal nedir, tüketicinin hakları nelerdir?

Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, kararlaştırılan örnek veya modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet sitesinde veya reklamlarında yer alan özellikleri taşımayan mallar da ayıplı sayılır (m. 8).

Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici şu dört haktan birini seçebilir; satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmek zorundadır (m. 11):

• Sözleşmeden dönme: Malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek bedelin iadesini isteme
• Bedel indirimi: Malı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme
• Ücretsiz onarım: Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere onarım isteme
• Değişim: İmkan varsa malın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini isteme

• Ücretsiz onarım ve değişim hakları üretici ve ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu taleplerde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.
• Onarım veya değişim talebi, satıcıya yöneltilmesinden itibaren en çok 30 iş günü içinde (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü) yerine getirilmelidir. Aksi halde tüketici diğer haklarını kullanabilir.
• Sözleşmeden dönme veya bedel indirimi seçildiğinde, ödenen bedelin tamamı veya indirim tutarı derhal iade edilir.
• Tüketici, seçtiği hakla birlikte uğradığı zarar için tazminat da isteyebilir.

Ayıplı araç (sıfır veya ikinci el) halinde ne yapılabilir?

Araç satışlarında da aynı seçimlik haklar geçerlidir. Sıfır araçta üretim hatası, tekrarlayan arıza veya gizlenen boya ve onarım; ikinci el araçta ise kilometre düşürülmesi, ağır hasar kaydının veya değişen parçaların gizlenmesi başlıca ayıp örnekleridir. Satıcı tacir veya galeri ise uyuşmazlık tüketici mahkemesinde görülür; iki özel kişi arasındaki satışlarda ise Türk Borçlar Kanunu'nun satış hükümleri uygulanır ve görevli mahkeme değişir.

• İkinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu 1 yıldan az olamaz (m. 12/2).
• Ayıp, ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı süreleri uygulanmaz (m. 12/3).
• Aracın ayıplı olup olmadığı ve ayıbın değere etkisi çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir; ekspertiz raporu, servis kayıtları ve ilan metni bu nedenle saklanmalıdır.

Ayıplı hizmette tüketici neler isteyebilir?

Sözleşmede belirlenen sürede başlamayan veya kararlaştırılan ve objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan hizmet ayıplıdır (m. 13). Tadilat, tamir, tatil, eğitim, kargo ve estetik uygulamalar gibi hizmetlerde tüketici; hizmetin yeniden görülmesini, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımını, ayıp oranında bedel indirimini veya sözleşmeden dönmeyi isteyebilir ve ayrıca tazminat talep edebilir (m. 15).

İnternetten alınan üründe cayma hakkı nasıl kullanılır?

İnternet, telefon veya katalog yoluyla, tarafların karşı karşıya gelmeden kurduğu sözleşmeler mesafeli sözleşmedir. Tüketici, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir; cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir (m. 48/4).

• Satıcı, tüketiciyi cayma hakkı konusunda bilgilendirdiğini ispatlamak zorundadır. Bilgilendirme gereği gibi yapılmamışsa tüketici 14 günlük süreyle bağlı değildir.
• Mal satışlarında teslim süresi, kişiye özel hazırlanan ürünler dışında, siparişten itibaren 30 günü geçemez; satıcı bu sürede teslim etmezse tüketici sözleşmeyi feshedebilir (m. 48/3).
• Kişiye özel üretilen veya niteliği gereği iade edilemeyen bazı ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz; istisnalar ilgili yönetmelikte sayılmıştır.

Abonelik iptali ve banka masraflarında tüketicinin hakları nelerdir?

• Abonelik sözleşmeleri: Tüketici, belirsiz süreli veya süresi 1 yıldan uzun olan abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden istediği zaman feshedebilir (m. 52). Belirli süreli aboneliklere, sözleşmenin kendiliğinden uzayacağına ilişkin hüküm konulamaz.
• Banka ve kredi işlemleri: Kredi, kredi kartı ve hesap işlemlerinde tüketiciden alınan ücret, komisyon ve masrafların iadesi, sigorta yaptırma zorunluluğu ve erken ödeme indirimi tüketici uyuşmazlıklarının sık görülen konularıdır. Hangi ücretin istenebileceği Kanun ve ilgili düzenlemelerle sınırlandırılmıştır.
• Haksız şartlar: Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tüketici aleyhine dengesizliğe yol açan şartlar haksız şart sayılabilir; bu şartların geçersizliği ileri sürülebilir.

Konut satışında geç teslim ve ayıp halinde ne istenebilir?

Projeden (ön ödemeli) konut satışlarında konut, sözleşmede taahhüt edilen sürede teslim edilmelidir; bu süre her halde sözleşme tarihinden itibaren 48 ayı geçemez (m. 44). Geç teslim halinde tüketici kira kaybı gibi zararlarını isteyebilir. Teslim edilen konutta eksik veya ayıplı işler varsa ayıplı mal hükümleri uygulanır; konutlarda zamanaşımı süresi teslimden itibaren 5 yıldır (m. 12).

Taşınmazın aynına (mülkiyetine) ilişkin tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuk uygulanmaz (m. 73/A). Tapu iptali ve tescil gibi talepler için gayrimenkul hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Tüketici hakem heyetine mi, mahkemeye mi başvurulur?

Başvurulacak yer uyuşmazlığın değerine göre belirlenir. Kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz, tüketici mahkemesinde dava açılır (m. 68).

1. 1

   Tüketici hakem heyeti (sınırın altındaki uyuşmazlıklar)

   Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır; e-Devlet üzerinden de başvurulabilir. Başvuru ücretsizdir. Heyetin kararı tarafları bağlar ve mahkeme kararı gibi icra edilebilir (m. 70).

2. 2

   Hakem heyeti kararına itiraz: 2 hafta

   Karara karşı, tebliğden itibaren 2 hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin verdiği karar kesindir (m. 70).

3. 3

   Arabuluculuk (sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar)

   Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (m. 73/A). Tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve ilk toplantıya katılmamaya bağlanan yargılama gideri yaptırımı tüketici aleyhine uygulanmaz.

4. 4

   Tüketici mahkemesi

   Dava, tüketicinin kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Tüketicilerin açtığı davalar harçtan muaftır ve basit yargılama usulüyle görülür (m. 73).

Tüketici başvurusunda hangi belgeler hazırlanmalıdır?

• Fatura, fiş veya sipariş kaydı ile varsa yazılı sözleşme ve garanti belgesi
• Satıcıyla yapılan yazışmalar: e-posta, mesaj, çağrı merkezi kayıt numaraları ve ihtarname
• Ürünün ilanı veya reklamı (ekran görüntüsü), ürünün ve ayıbın fotoğrafları
• Servis fişleri, onarım kayıtları ve varsa ekspertiz raporu
• Ödeme belgeleri: kredi kartı ekstresi, dekont veya taksit planı
• Talebin açık ifadesi: bedel iadesi, indirim, onarım veya değişimden hangisinin istendiği ve tutarı

Hakem heyeti ve mahkeme, gerekli gördüğünde bilirkişi incelemesi yaptırır. Ürünün incelemeye elverişli halde saklanması ve onarım sırasında değiştirilen parçaların kayıt altına alınması, ayıbın tespitini kolaylaştırır.

Karabük'te tüketici başvuruları nereye yapılır?

Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için Karabük'te il tüketici hakem heyetine, ilçelerde kaymakamlıklara başvurulabilir. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda dava Karabük Adliyesi'nde, tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapan mahkemede açılır. Tüketici kendi yerleşim yerinde dava açabildiği için, satıcının başka bir şehirde olması Karabük'te dava açılmasına engel değildir.

Büromuz Karabük merkezdedir; başka şehirlerdeki uyuşmazlıklar için online danışmanlık ile görüşme yapılabilir.

Tüketici başvurularında avukat zorunlu mudur, ücret nasıl belirlenir?

Tüketici hakem heyetine ve tüketici mahkemesine başvuruda avukatla temsil zorunlu değildir. Hakem heyetleri vekalet ücretine hükmedemez (m. 70); bu nedenle düşük değerli uyuşmazlıklarda başvurunun tüketici tarafından doğrudan yapılması çoğu zaman daha uygundur. Araç, konut ve yüksek tutarlı sözleşmelere ilişkin davalarda ise bilirkişi incelemesi ve talebin doğru kurulması önem taşır.

Avukatlık ücreti, işin kapsamına göre avukatla yapılan yazılı sözleşmeyle belirlenir; Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında ücret kararlaştırılamaz. Danışma görüşmesinin süresi, ücreti ve işleyişi online danışmanlık sayfasında yazılıdır.

Tüketici hukuku alanındaki hizmetler

• Ayıplı Mal ve Ayıplı Hizmet
• Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu
• Tüketici Mahkemesi Davaları
• Ayıplı Araç Davaları
• Banka ve Kredi Uyuşmazlıkları
• Abonelik Sözleşmeleri
• Mesafeli Satış ve Cayma Hakkı
• Konut Satışı ve Geç Teslim

İlgili sayfalar

Tüm yazılar: makaleler

Sık sorulan sorular