Miras Hukuku

Miras hukuku avukatı hangi işlere bakar?

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle mal varlığının (terekenin) kimlere, hangi oranda ve nasıl geçeceğini düzenler. Kurallar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 495 ila 682. maddelerinde yer alır. Ölümle birlikte miras, bir işlem yapılmasına gerek olmadan mirasçılara geçer; mirasçılar terekedeki mallara birlikte sahip olur ve borçlardan da birlikte sorumlu hale gelir.

Miras avukatı; mirasçılık belgesinin alınması, mirasın reddi, vasiyetname ve miras sözleşmesinin hazırlanması, vasiyetnamenin iptali, saklı payın korunması için tenkis davası, mirastan mal kaçırma (muris muvazaası) nedeniyle tapu iptali ve tescil davası ile terekenin paylaşılması işlerinde hukuki yardımda bulunur.

Kimler mirasçı olur, miras payları ne kadardır?

Vasiyetname veya miras sözleşmesi yoksa miras, kanunda belirlenen sıraya göre paylaşılır. Önce gelen grup (zümre) varken sonraki grup mirasçı olamaz:

• Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve onların çocukları. Çocuklar eşit olarak mirasçıdır; mirasbırakandan önce ölmüş çocuğun yerini kendi altsoyu alır (m. 495).
• İkinci zümre: Altsoy yoksa ana ve baba; onlar da ölmüşse yerlerini kendi altsoyları, yani mirasbırakanın kardeşleri ve yeğenleri alır (m. 496).
• Üçüncü zümre: İlk iki zümrede kimse yoksa büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyu (m. 497).
• Evlilik dışı çocuklar: Soybağı tanıma veya hakim kararıyla kurulmuşsa, baba yönünden evlilik içi çocuklar gibi mirasçı olurlar (m. 498).

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçı olur; payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (m. 499):

Evlat edinilen çocuk da evlat edinenin altsoyu gibi mirasçı olur. Bu konuyu evlat edinme şartları, hukuki sonuçları ve miras hakları yazısında ele aldık.

Saklı pay nedir, mirasbırakan malının ne kadarını dilediğine bırakabilir?

Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mal varlığı üzerinde tasarruf edebilir; ancak bazı yakın mirasçıların kanunla korunan bir payı vardır. Bu paya saklı pay denir ve mirasbırakan yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda serbestçe tasarruf edebilir (m. 505). Saklı pay oranları şöyledir (m. 506):

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Örneğin eşi ve 2 çocuğu olan bir kişinin mirasında eşin yasal payı 1/4, çocukların yasal payı toplam 3/4'tür. Eşin saklı payı 1/4 (yasal payının tamamı), çocukların saklı payı toplam 3/8'dir. Mirasbırakan geriye kalan 3/8'lik kısmı dilediği kişiye bırakabilir.

Saklı paylı mirasçı ancak kanunda sayılan sebeplerle mirasçılıktan çıkarılabilir: mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (m. 510).

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nereden alınır?

Mirasçılık belgesi, kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu gösterir; tapu, banka ve araç devri gibi işlemlerde istenir. Belge, başvuru üzerine sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir (m. 598). Nüfus kayıtlarında eksiklik bulunması, yabancı unsur olması veya mirasçılar arasında çekişme bulunması gibi hallerde işlem mahkemede yürütülür.

Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz; geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve belgenin iptali ile yeni belge verilmesi istenebilir.

Mirasın reddi (reddi miras) nasıl yapılır?

1. 1

   Süre: 3 ay

   Miras 3 ay içinde reddedilebilir. Süre, yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihte; vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihte başlar (m. 606).

2. 2

   Şekil: sulh hukuk mahkemesine beyan

   Ret, mirasçı tarafından sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır (m. 609). Mirasın bir kısmının reddedilip bir kısmının kabul edilmesi mümkün değildir.

3. 3

   Ret hakkını düşüren davranışlar

   Ret süresi dolmadan tereke işlemlerine karışan, olağan yönetim dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (m. 610). Bu nedenle borç durumu belirsizken terekedeki malların satılması veya paranın çekilmesi ret hakkını ortadan kaldırabilir.

4. 4

   Kendiliğinden ret (hükmen ret)

   Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılır (m. 605/2). Bu durumda 3 aylık süre geçmiş olsa bile alacaklılara karşı mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti istenebilir.

Vasiyetname nasıl yapılır, hangi hallerde iptal edilir?

Vasiyet üç şekilde yapılabilir (m. 531):

• Resmi vasiyetname: 2 tanığın katılmasıyla noter veya sulh hakimi tarafından düzenlenir (m. 532).
• El yazılı vasiyetname: Yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek, başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olmalıdır (m. 538). Bilgisayarla yazılıp imzalanan metin geçerli bir el yazılı vasiyetname değildir.
• Sözlü vasiyet: Yalnızca yakın ölüm tehlikesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlarda, son arzuların 2 tanığa anlatılmasıyla yapılabilir (m. 539).

Vasiyetnamenin iptali şu sebeplerle istenebilir: mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; içeriğin hukuka veya ahlaka aykırı olması; kanunda öngörülen şekle uyulmaması (m. 557). İptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde ve her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl içinde açılmalıdır (m. 559).

Saklı payı zedelenen mirasçı ne yapabilir?

Mirasbırakan vasiyetnameyle veya sağlığında yaptığı bağışlarla tasarruf edebileceği kısmı aşmışsa, saklı payının karşılığını alamayan mirasçı bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir. Bu davaya tenkis davası denir (m. 560).

Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle düşer (m. 571). Süre geçmiş olsa bile tenkis iddiası, mirasçıya karşı açılan bir davada savunma (def'i) olarak her zaman ileri sürülebilir.

Mirastan mal kaçırma (muris muvazaası) halinde hangi dava açılır?

Muris muvazaası, mirasbırakanın bazı mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği bir malı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Yerleşik yargı uygulamasına göre bu durumda miras hakkı zedelenen mirasçılar, görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açabilir.

• Davayı, saklı paylı olsun olmasın miras hakkı zedelenen her mirasçı açabilir; bu yönüyle tenkis davasından farklıdır.
• Değerlendirmede mirasbırakanın gerçek amacı araştırılır: satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, alıcının ödeme gücü, mirasbırakanın mal satmaya ihtiyacının olup olmadığı ve taraflar arasındaki ilişki başlıca ölçütlerdir.
• Mirasbırakanın sağlığında bütün mirasçılarına hakkaniyete uygun şekilde mal paylaştırdığı hallerde mal kaçırma amacından söz edilemez.
• İddia çoğu zaman tanık beyanları, tapu ve banka kayıtlarıyla ispatlanır.

Miras nasıl paylaşılır, mirasçılar anlaşamazsa ne olur?

Birden çok mirasçı varsa, paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekedeki haklar üzerinde ancak birlikte tasarruf edebilirler (m. 640). Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (m. 641). Mirasçılardan her biri, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (m. 642).

• Anlaşmayla paylaşma: Mirasçılar yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle terekeyi diledikleri gibi paylaşabilir.
• Elbirliğinin paylı mülkiyete çevrilmesi: Bir mirasçı, terekedeki mallar üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini sulh hakiminden isteyebilir (m. 644). Böylece her mirasçı kendi payı üzerinde tek başına tasarruf edebilir.
• Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu): Anlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesinden malın aynen, bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılması istenir (m. 642).
• Zorunlu arabuluculuk: Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B).
• Miras ortaklığına temsilci atanması: Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (m. 640/3).

Miras davaları hangi mahkemede açılır?

Terekenin paylaşılması, vasiyetnamenin iptali ve tenkis gibi mirastan doğan davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11). Mirasbırakanın son yerleşim yeri Karabük ise bu davalar Karabük Adliyesi'nde görülür. Mirasçılık belgesi, mirasın reddi ve ortaklığın giderilmesi işlerine sulh hukuk mahkemesi; vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali davalarına asliye hukuk mahkemesi bakar. Taşınmazın aynına ilişkin tapu iptali davaları taşınmazın bulunduğu yerde açılır.

Büromuz Karabük merkezdedir; mirasçıların veya taşınmazların başka şehirlerde bulunduğu durumlar için online danışmanlık ile görüşme yapılabilir.

Miras işlerinde avukat zorunlu mudur, ücret nasıl belirlenir?

Miras işlerinde avukatla temsil zorunlu değildir; mirasçılık belgesi ve mirasın reddi başvuruları mirasçılar tarafından doğrudan yapılabilir. Tenkis, vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaası davaları ise hesaplama ve ispat bakımından teknik davalardır ve hak düşürücü sürelere tabidir.

Avukatlık ücreti, işin kapsamına göre avukatla yapılan yazılı sözleşmeyle belirlenir; Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında ücret kararlaştırılamaz. Danışma görüşmesinin süresi, ücreti ve işleyişi online danışmanlık sayfasında yazılıdır.

Miras hukuku alanındaki hizmetler

• Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
• Mirasın Reddi
• Tenkis Davası
• Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptali
• Miras Taksimi ve Ortaklığın Giderilmesi
• Vasiyetname Düzenlenmesi ve İptali
• Terekenin Tespiti
• Miras Sözleşmeleri

İlgili yazılar

Tüm yazılar: makaleler

Sık sorulan sorular