Çekişmeli Boşanma Davası

Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma iradesi ya da boşanmanın hukuki sonuçları — nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı — konusunda anlaşamadığı durumlarda açılan dava türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 161 ila 166. maddeleri arasında düzenlenen boşanma sebepleri, çekişmeli davalarda dava konusunu oluşturur.

Anlaşmalı boşanma davalarından farklı olarak çekişmeli boşanmada taraflar yargılama boyunca birbirinden bağımsız olarak hareket eder; kusur, delil ve taleplerin tamamı mahkemece ayrı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle çekişmeli boşanma davaları, aile hukuku içinde usul ve maddi hukuk açısından en kapsamlı dava türleri arasında yer alır.

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır: özel sebepler ve genel sebep.

Özel Boşanma Sebepleri

Özel sebepler, kanunda tek tek sayılmış ve belirli koşulların ispatlanmasına bağlı sebepler olup şunlardır:

Zina (TMK m.161): Eşin evlilik dışı cinsel ilişkisi. Öğrenmeden itibaren 6 ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Hayata kast ve pek kötü muamele (TMK m.162): Eşin diğer eşe yönelik şiddet ve aşağılayıcı davranışları.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163): Küçük düşürücü suç işleme ya da kumarbazlık, alkol bağımlılığı gibi durumlar.

Terk (TMK m.164): Eşin ortak konutu haklı bir sebep olmaksızın terk etmesi ve en az 6 ay sürmesi.

Akıl hastalığı (TMK m.165): Mahkemece tespit edilmiş, iyileşme olasılığı bulunmayan akıl hastalığı.

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Genel boşanma sebebi olan "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" (TMK m.166), uygulamada en sık ileri sürülen sebepler arasındadır. Bu sebep kapsamında; tarafların evlilik birliğini zedeleyen her türlü kusurlu davranışı dava konusu yapılabilir.

Sürekli tartışma, ilgisizlik, güven sarsıcı davranışlar, psikolojik baskı gibi tutumlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilir; tek bir olumsuz davranış çoğu zaman yeterli sayılmaz.

Detaylı bilgi için bkz: Sorumsuz ve İlgisiz Davranma Sebebiyle Boşanma

Çekişmeli boşanma davalarında kusur değerlendirmesi, nafaka ve tazminat taleplerini doğrudan etkiler. Kusur; evlilik birliğinin gerektirdiği sadakat, birlikte yaşama, karşılıklı saygı ve yardım yükümlülüklerine aykırı davranışlar olarak tanımlanır.

Yargıtay uygulamasında; sürekli ilgisizlik, hakaret, psikolojik baskı, güven sarsıcı davranışlar ve ortak hayatın gereklerini yerine getirmeme kusur olarak değerlendirilebilmektedir. Tek seferlik ya da hafif kalan davranışlar her durumda kusur teşkil etmez; davranışın sürekliliği, ağırlığı ve evlilik birliği üzerindeki etkisi birlikte gözetilir.

Kusurlu davranıştan haberdar olan eşin bu davranışı affetmesi hâlinde, affedilen olay artık boşanma davasında kusur gerekçesi olarak ileri sürülemez. Affeden tarafın dava hakkı ortadan kalkar.

Af açık ya da örtülü biçimde gerçekleşebilir. Örtülü af; eşin kusurlu davranıştan sonra ortak hayatı fiilen sürdürmesi anlamına gelir. Uygulamada örtülü affa örnek olarak şunlar sayılabilir: eşin ayrıldıktan sonra eve geri dönmesi ve birlikte uzun süre yaşamaya devam etmesi; yatak odalarının ayrılmasının ardından yeniden birleştirilmesi.

Bu nedenle hangi olayların dava kapsamında ileri sürülebileceği, her somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Detaylı bilgi için bkz: Boşanmada Af Sayılan Davranışlar

Nafaka Talepleri

Çekişmeli boşanma davalarında üç tür nafaka gündeme gelebilir:

Tedbir nafakası: Dava süresince ekonomik açıdan zayıf olan eşe ve çocuklara mahkemece hükmedilen geçici nafakadır.

İştirak nafakası: Velayeti diğer ebeveyne verilen müşterek çocuk için ödenen nafakadır. Çocuğun eğitim, sağlık ve yaşam giderlerini karşılamayı amaçlar.

Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan, daha az kusurlu eşe talep üzerine hükmedilen nafakadır. Nafaka miktarı her yıl TÜİK enflasyon verileri esas alınarak güncellenebilir.

Nafaka miktarınızı hesaplamak için Nafaka Hesaplama Aracı'nı kullanabilirsiniz.

Nafaka türleri hakkında ayrıntılı bilgi: Nafaka Çeşitleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk Nafakası

Nafaka artışı için: Nafaka Artırım Davası

Velayet

Müşterek çocukların velayeti, çocuğun üstün yararı ilkesi doğrultusunda belirlenir. Mahkeme bu değerlendirmede; çocuğun yaşını, ebeveynlerin yaşam koşullarını, sosyal inceleme uzmanı raporunu ve gerektiğinde pedagog görüşünü dikkate alır.

Velayet kararı kesin değildir; koşulların değişmesi hâlinde velayet değişikliği davası açılabilir. Velayeti almayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ise kanunla güvence altındadır.

Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanmaya neden olan olaylar nedeniyle kişilik hakları zedelenen ya da mevcut ve beklenen menfaatleri zarar gören eş, daha kusurlu taraftan maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Tazminat miktarı; kusur oranı, davranışın ağırlığı ve taraflar üzerindeki etki birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Dava Açma ve Yetki

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da son altı ay birlikte yaşanan yerdeki Aile Mahkemesi'nde açılır. Dava dilekçesinde boşanma sebebi, tarafların kusur durumu ve tüm talepler (nafaka, velayet, tazminat, ziynet, mal paylaşımı) açıkça belirtilmelidir.

Delil ve İspat

Çekişmeli boşanma davalarında delil yönetimi kritik önem taşır. Tanık beyanları, yazışmalar, sosyal inceleme raporları, hastane raporları ve hukuka uygun yollarla elde edilmiş her türlü belge delil olarak sunulabilir. Sosyal medya paylaşımları da bu kapsamda değerlendirilebilir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller ise mahkemece değerlendirmeye alınmaz.

Dava Süresi

Çekişmeli boşanma davaları, dosyanın kapsamına ve mahkemenin iş yüküne göre değişmekle birlikte çoğunlukla 1,5 ile 3 yıl arasında sürer. Tanık dinlenmesi, sosyal inceleme ve bilirkişi raporu süreçleri yargılamayı uzatabilir. İstinaf ya da temyiz yoluna başvurulması hâlinde bu süre daha da uzar.

Karabük'te çekişmeli boşanma davaları, Karabük Aile Mahkemesi'nde görülür. Safranbolu'da ikamet edenler için Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi (aile mahkemesi sıfatıyla) yetkilidir.

Karabük, nüfus yoğunluğu gözetildiğinde aile mahkemelerinin görece daha az dosya yüküyle çalıştığı illerden biridir. Bununla birlikte delillerin doğru hazırlanması, kusur iddialarının yerinde ileri sürülmesi ve süreç boyunca usul kurallarına eksiksiz uyulması davanın seyiri açısından belirleyici olmaya devam eder.

Aile Hukuku sayfamızda Karabük'te sunulan tüm aile hukuku hizmetlerine ulaşabilirsiniz.

Dava öncesinde veya sürecinde hukuki bilgilendirme almak için online danışmanlık formunu doldurabilirsiniz.