Nafaka, boşanma davası sürecinde veya boşanma kararının kesinleşmesinden sonra, taraflar arasındaki ekonomik dengenin korunması amacıyla düzenlenen hukuki bir yükümlülüktür. Aile hukukunda nafaka, yalnızca maddi bir destek değil; eşlerin ve çocukların mağduriyetini önlemeye yönelik koruyucu bir mekanizmadır.
Türk Medeni Kanunu'nda nafaka çeşitleri, farklı ihtiyaçlara göre türlere ayrılmıştır. Boşanma ve ayrılık davalarında en sık karşılaşılan nafaka türleri tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasıdır. Bunun yanında, belirli şartlarda alt soy, üst soy ve kardeşlere karşı yardım nafakası da talep edilebilir. Bu yazıda, söz konusu nafaka türleri uygulamadaki karşılıklarıyla birlikte ele alınmaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin 4 Haziran 2026 tarihinde yoksulluk nafakasındaki süresizlik düzenlemesini iptal etmesiyle birlikte bu alanda önemli bir hukuki dönem başlamıştır. Kararın kapsamı ve mevcut nafaka dosyalarına etkileri ayrı bir bölümde açıklanmaktadır.
Anayasa Mahkemesi Süresiz Nafaka Kararı (Haziran 2026)
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026'da TMK m.175/1'deki "süresiz olarak" ibaresini oy çokluğuyla iptal etti. Bu karar yoksulluk nafakası hakkını ortadan kaldırmıyor; yalnızca süresizlik özelliği iptal edildi. Tedbir nafakası ve iştirak nafakası bu kararın doğrudan konusu değildir. Mevcut nafaka kararları kendiliğinden sona ermez; iptal hükmü 9 ay sonra yürürlüğe girecek, bu sürede TBMM yeni düzenleme yapacak.
Kararın mevcut nafaka dosyalarına etkileri, yürürlük süreci ve avukata danışılması gereken durumlar için AYM Süresiz Nafaka Kararı: Devam Eden Nafakalar Ne Olacak? başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Somut durumunuzu değerlendirmek için online danışmanlık hizmetinden yararlanabilirsiniz.
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken, eşlerin ve çocukların geçici olarak korunması amacıyla hükmedilen nafaka türüdür. Hukuki dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesidir.
Bu süreçte hakim, tarafların talebi olsun ya da olmasın; barınma, geçim ve çocukların bakımına ilişkin gerekli önlemleri re'sen alabilir. Tedbir nafakası, dava kesinleşinceye kadar devam eder ve kararın niteliğine göre farklı bir nafaka türüne dönüşebilir.
Tedbir Nafakası Ne Zaman Talep Edilebilir?
Tedbir nafakası; boşanma davası açılırken, dava devam ederken ya da ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa dava öncesinde talep edilebilir.
Tedbir nafakasında kusur değerlendirmesi yapılmaz. Çünkü dava henüz sonuçlanmamıştır ve kusur durumu kesinleşmemiştir. Yaygın kanaatin aksine, tedbir nafakası yalnızca kadın eşe özgü değildir; şartları oluştuğunda erkek eş de talepte bulunabilir.
Çalışan Eşe Tedbir Nafakası Bağlanır mı?
Evet. Eşin çalışıyor olması, tek başına tedbir nafakasına engel değildir. Esas olan, evlilik birliği devam ederken tarafların alıştığı yaşam standartlarının korunmasıdır.
Yargıtay uygulaması gereği çalışan eş lehine tedbir nafakası bağlanabilir; ancak bu durum nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.
Tedbir Nafakası Ödenmezse Ne Olur?
Tedbir nafakasının ödenmemesi halinde, alacaklı eş ilamlı icra yoluna başvurabilir. Ayrıca nafaka borcunun kasten yerine getirilmemesi durumunda tazyik hapsi yaptırımı gündeme gelebilir.
Bu sürece ilişkin ayrıntılı bilgi için nafaka yükümlülüğünün ihlali başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
İştirak Nafakası Nedir?
İştirak nafakası, boşanma veya ayrılık sonrasında velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin, müşterek çocuğun eğitim, sağlık ve bakım giderlerine katılması amacıyla ödediği nafakadır.
Boşanma davası sırasında çocuk için bağlanan tedbir nafakası, karar kesinleştiğinde iştirak nafakasına dönüşür. Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek tarafların talebi olmasa dahi iştirak nafakasına hükmedebilir.
İştirak Nafakası Kaç Yaşa Kadar Devam Eder?
İştirak nafakası 18 yaşının bitimiyle kendiliğinden sona erer (TMK m.182). Çocuğun eğitim görmesi veya yoksulluğa düşmesi durumunda çocuk bizzat anne ve babasına karşı eğitim nafakası veya yardım nafakası davası açabilir.
Evlilik ile ya da mahkeme kararıyla ergin kılınma da iştirak nafakasını sona erdirir.
İştirak Nafakasından Feragat Edilebilir mi?
Hayır. İştirak nafakası kamu düzeni ile ilgilidir ve önceden feragat edilmesi mümkün değildir. Anlaşmalı boşanma protokolünde iştirak nafakası talep edilmemiş olması, ilerleyen dönemde bu nafakanın istenmesine engel teşkil etmez.
Yoksulluk Nafakası Nedir?
Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle ekonomik olarak yoksulluğa düşecek olan eşin, diğer eşten talep edebileceği nafaka türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesine göre, nafaka talep eden eşin diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması gerekir.
Yoksulluk nafakası talep üzerine hükmedilir; hakim re'sen bu nafakaya karar veremez.
Yoksulluk Nafakasının Şartları
TMK m.175 uyarınca yoksulluk nafakasına hükmedilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekir:
- Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme riski,
- Nafaka talep eden eşin diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması,
- Nafaka ödemekle yükümlü tutulacak eşin mali gücünün bulunması,
- Nafaka talebinde bulunulması (hâkim re'sen hükmedemez).
"Yoksulluk" kavramı; kişinin kendi çalışmasıyla ya da malvarlığından elde ettiği gelirle yaşamını orta düzeyde sürdürememesi olarak değerlendirilir.
Yoksulluk Nafakasının Sona Ermesi (TMK m.176)
Yoksulluk nafakası aşağıdaki koşulların gerçekleşmesi hâlinde sona erer veya kaldırılabilir:
- Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi — irat biçimindeki nafaka kendiliğinden kalkar.
- Taraflardan birinin ölümü.
- Nafaka alacaklısının fiilen evli gibi yaşaması — mahkeme kararıyla kaldırılabilir.
- Yoksulluk hâlinin ortadan kalkması — mahkeme kararıyla azaltılabilir ya da kaldırılabilir.
- Haysiyetsiz hayat sürme — nafakanın kaldırılması talep edilebilir.
Bu koşulların gerçekleşmesi hâlinde yoksulluk nafakasının kaldırılması davası açılabilir.
Yardım Nafakası Nedir?
Yardım nafakası; kişinin yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan alt soyuna, üst soyuna ve belirli şartlarla kardeşlerine karşı ödemekle yükümlü olduğu nafaka türüdür. Yardım nafakasında amaç, aile içi dayanışmanın asgari düzeyde sürdürülmesidir.
Yardım Nafakası Kimlerden İstenir?
Genel kural olarak yardım nafakası talepleri, talep eden kişinin yakın hısımlarına yönelir. Kardeşlerden nafaka istenebilmesi için, kardeşin refah içinde bulunması şartı özellikle önem taşır.
Yardım Nafakasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Yardım nafakası talepleri, nafaka davalarının genel kuralları çerçevesinde aile mahkemelerinde görülür.
Nafaka Miktarı Sonradan Değiştirilebilir mi?
Tarafların ekonomik durumlarında değişiklik olması, enflasyon veya gelir artışı gibi sebeplerle nafaka miktarının artırılması ya da azaltılması mümkündür. Bu durumda nafaka artırımı davası açılabilir.
Nafaka Hesaplama
Nafaka miktarı her somut olayda mahkeme tarafından belirlenir. Hesaplama sürecini anlamak için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Araç; tarafların gelir durumuna göre olası nafaka aralıklarını referans değerler üzerinden göstermektedir.
Nafaka türleri ve uygulanma koşulları, her somut olayda farklı hukuki değerlendirmeler gerektirebilir. Hak kaybı yaşanmaması adına talep edilecek nafaka türünün doğru belirlenmesi, delillerin usulüne uygun şekilde sunulması ve yargısal uygulamanın dikkate alınması önem taşır. Bu kapsamda, somut olaya özel değerlendirme için online danışmanlık hizmetinden yararlanılabilir.