Haksız fesih, işverenin geçerli veya haklı bir neden göstermeksizin ya da yasal usule aykırı biçimde iş sözleşmesini sona erdirmesidir. 4857 sayılı İş Kanunu; işçiyi bu tür fesihlere karşı işe iade, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı gibi güvencelerle korumaktadır. Haksız fesihte süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan hukuki destek almakta gecikilmemesi büyük önem taşır. Bireysel durumunuzu değerlendirmek için online danışmanlık hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
Haksız Fesih Nedir?
İş sözleşmesinin feshi; haklı nedenle fesih, geçerli nedenle fesih ve geçersiz (haksız) fesih olmak üzere üç ana başlıkta değerlendirilebilir.
Haklı nedenle fesih (İş K. m.25): İşverenin bildirim süresi beklenmeksizin sözleşmeyi derhal sona erdirebileceği sağlık, ahlak ve iyi niyet ile zorlayıcı sebeplerdir. Haklı nedenle fesihte işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz.
Geçerli nedenle fesih (İş K. m.18): İşçinin yeterliliği, davranışı veya işyeri gereklilikleri gibi somut ve belgelenebilir nedenlere dayanılarak yapılan fesihtir. İşçinin bu feshe karşı işe iade davası açma hakkı doğar.
Geçersiz (haksız) fesih: Yukarıdaki nedenlerden birine dayanmayan ya da usule aykırı yapılan fesihtir. İşveren yazılı fesih bildirimi yapmamışsa, fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmemişse veya davranış ya da verimlilik gerekçesiyle fesihte işçinin savunmasını almamışsa fesih geçersiz sayılır (İş K. m.19).
Hangi Fesihler Haksız Sayılır?
4857 sayılı İş Kanunu m.18'e göre aşağıdaki durumlar geçerli (haklı) fesih sebebi oluşturmaz:
- Sendika üyeliği veya sendikal faaliyete katılmak
- İşyeri temsilciliği görevini üstlenmek
- Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş gibi ayrımcı sebepler
- Doğum izninin ardından işe başlamak
- Ulusal mevzuat veya sözleşme kapsamındaki haklarını kullanmak (hastalık sebebiyle rapor almak bu kapsama örnek gösterilebilir)
Bunların dışında, somut ve belgelenebilir bir dayanak gösterilmeksizin yapılan her fesih de haksız fesih kapsamında değerlendirilir.
Haksız Fesihte İşçinin Hakları
İşe İade Davası
Haksız biçimde işten çıkarılan işçi, iş güvencesi kapsamındaysa işe iade talep edebilir. İş güvencesinden yararlanmak için dört koşulun aynı anda sağlanması gerekir:
- İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olması
- İşçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması
- İşçinin işveren vekili konumunda bulunmaması
Bu koşullar sağlanıyorsa işçi, arabuluculuk aşamasından geçerek işe iade davası açabilir. Mahkeme feshin geçersizliğini tespit ederse, kararın kesinleşmesinden itibaren işçinin 10 gün içinde işe başlamak üzere işverene başvurması gerekir. İşçi bu başvuruyu süresinde yaparsa, işveren 1 ay içinde işçiyi aynı koşullarda işe başlatmakla yükümlüdür.
İşveren bu süre içinde işçiyi işe başlatmazsa, kıdemine ve işten çıkarılma biçimine göre 4 ila 8 aylık brüt ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır. En fazla 4 aylık boşta geçen süre ücreti ise işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir; tek koşul, işçinin kararın kesinleşmesinden itibaren 10 gün içinde işverene başvurmuş olmasıdır. Bu tutarların dışında, koşulları varsa kıdem tazminatı (en az 1 yıllık kıdem şartıyla) ve ihbar tazminatı da ayrıca ödenir. İşveren bu alacakları ödemezse önce arabuluculuğa başvurulur; anlaşma sağlanamazsa işçilik alacakları davası açılır (uygulamada işverenler genellikle bu kalemlerin tamamını öderler).
İşe iade sürecinin ayrıntıları için İşe İade Davası hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kıdem ve İhbar Tazminatı
Kıdem tazminatı: En az 1 yıl kıdemi olan ve iş sözleşmesi işveren tarafından haksız nedenle feshedilen işçi, her tam çalışma yılı karşılığı 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında kıdem tazminatına hak kazanır. Tazminat miktarını hesaplamak için İşçilik Alacakları Hesaplama Aracı'nı kullanabilirsiniz.
İhbar tazminatı: İşveren, sözleşmeyi feshederken yasal bildirim sürelerine (6 aya kadar: 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl: 4 hafta, 1,5 yıl–3 yıl: 6 hafta, 3 yıldan fazla: 8 hafta) uymadan işçiyi işten çıkarırsa bu sürelere karşılık gelen ücret tutarını ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır. Süreler içinde çalıştırmak yerine sürenin brüt ücret karşılığı toplu ödenebilir.
Kötü Niyet Tazminatı
İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçinin sözleşmesi, işveren tarafından fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse; işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenir (İş K. m.17/son). İşçi işe iade davası açabilecek durumdaysa kötü niyet tazminatını ayrıca talep edemez.
Arabuluculuk ve Hukuki Süreç
Arabuluculuk Zorunluluğu
İş hukukunda işe iade ve işçi alacağı davalarında arabuluculuk zorunludur (İş K. m.20; MTK m.3). İşçi, iş sözleşmesinin feshedildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup kaçırılması halinde dava hakkı sona erer.
Dava Süreci
Arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açılır. Dava, işyerinin bulunduğu yer iş mahkemesinde görülür. İlk derece yargılaması genellikle 6–12 ay sürerken, istinaf aşaması işe iade davalarında genellikle 3-4 ay içinde sonuçlanmaktadır. Kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır (25.10.2017 sonrası fesihler için).
SGK Çıkış Kodu ve İşsizlik Maaşı
Haksız fesihte SGK çıkış kodunun doğru belirlenmesi, işsizlik ödeneği hakkını doğrudan etkiler. Kod-29 (devamsızlık, istifa) olarak kaydedilen işçi işsizlik maaşı alamaz; ancak bu kodun gerçeği yansıtmaması halinde dava yoluyla düzelttirilebilir. Haksız fesih durumunda SGK çıkış kodu genellikle Kod-04 (işveren feshi) olarak yapılmalıdır; bu kod prim gün koşulunun sağlanması halinde işsizlik ödeneğine hak kazandırır. Kodun doğruluğu hukuki süreç başlamadan teyit edilmelidir.
Karabük'te Haksız Fesih Davası
Karabük ilinde iş uyuşmazlıkları Karabük İş Mahkemesi'nde görülmektedir. Arabuluculuk görüşmeleri ve dava sürecinde yerel koşullara hâkim bir iş hukuku avukatıyla çalışmak, hem süreyi kısaltır hem de hak kayıplarını en aza indirir. Büromuz Karabük'te yerleşik olarak iş hukuku alanında hizmet vermektedir. Online danışmanlık için randevu alabilir ya da WhatsApp hattımızdan iletişime geçebilirsiniz.