İdari Gözetim Nedir? (YUKK m. 57 Kapsamında Hukuki İnceleme)

İdari gözetim; hakkında sınır dışı etme kararı alınmış veya bu süreçte bulunan yabancıların, kanunda öngörülen şartların varlığı halinde, işlemler tamamlanıncaya kadar idari kararla Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) tutulmasıdır.

İdari gözetime ilişkin temel usul ve esaslar 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Uygulamada en sık sorulan sorular şunlardır:

• İdari gözetim nedir?

• İdari gözetim süresi ne kadardır?

• İdari gözetim kararına nasıl itiraz edilir?

• İdari gözetim sınır dışı sürecini nasıl etkiler?

Bu yazıda; idari gözetimin hukuki niteliği, şartları, süresi, kararın yetkili makamı, yargı yolu ve idari gözetim altındaki haklar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

İdari Gözetim Nedir?

İdari gözetimin yasal dayanağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57. maddesidir. Kanunda açık bir tanım yer almamakla birlikte, uygulanma şartları, süresi ve usulü ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

İdari gözetim; hakkında sınır dışı etme kararı alınan veya bu yönde değerlendirme yapılan yabancıların, kanunda öngörülen somut gerekçelerden birinin varlığı halinde, sınır dışı işlemlerinin tamamlanması amacıyla valilik kararıyla Geri Gönderme Merkezlerinde tutulmasıdır. Bu yönüyle idari gözetim, yabancıların ülkeye giriş, kalış ve çıkışlarına ilişkin idari süreçlerin bir parçası niteliğindedir.

Hukuki niteliği bakımından idari gözetim bir idari tedbirdir; ceza hukuku anlamında bir yaptırım değildir. Ancak kişinin özgürlüğünü kısıtladığı için doğrudan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale teşkil eder. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 19. maddesi, özgürlükten yoksun bırakma hallerini sıkı güvencelere bağlamıştır. Bu nedenle idari gözetim, yalnızca kanunda öngörülen şartlar gerçekleştiğinde ve ölçülülük ilkesi gözetilerek uygulanabilir.

Kanun koyucu, idari gözetim kurumunu düzenlerken kamu düzeninin, kamu güvenliğinin ve kamu sağlığının korunmasını amaçlamaktadır. Özellikle sınır dışı etme kararı alınan yabancının kaçma veya kaybolma riskinin önlenmesi, kimlik tespiti ve seyahat belgelerinin temini gibi işlemlerin sağlıklı biçimde yürütülmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede idari gözetim, sınır dışı sürecinin etkinliğini güvence altına alan geçici ve istisnai bir idari tedbir olarak karşımıza çıkmaktadır.

İdari Gözetimin Hukuki Niteliği

İdari gözetimin yasal dayanağı YUKK m. 57’dir. Kanunda açık bir tanım yer almamakla birlikte, maddi ve usuli şartları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Hukuki niteliği bakımından idari gözetim bir idari tedbirdir. Ceza hukuku anlamında bir yaptırım değildir.

Amaç:

• Kamu düzeninin korunması

• Kamu güvenliğinin sağlanması

• Sınır dışı işlemlerinin etkin yürütülmesi

İdari gözetim, kişinin özgürlüğünü kısıtladığı için Anayasa m.19 kapsamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale niteliği taşır. Bu nedenle kanuni dayanak, ölçülülük ve yargısal denetim zorunludur.

İdari Gözetimin Mevzuatı mevzuat Dayanağı

Türkiye'de “idari gözetim” kavramı, genellikle yabancılar hukuku bağlamında, sınır dışı edilmek veya geri gönderilmek üzere olan yabancıların belirli merkezlerde tutulmasını ifade etmektedir. Bu konudaki temel mevzuat şunlardır:

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK): İdari gözetime ilişkin usul ve esasları düzenleyen temel kanundur.

• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik: Bu yönetmelik, YUKK'da yer alan hükümlerin nasıl uygulanacağına dair daha detaylı usul ve esasları belirlemektedir. İdari gözetimle ilgili süreçler, geri gönderme merkezlerinin işleyişi gibi konularda ayrıntılı düzenlemeler içermektedir.

• Anayasa: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, kişi hürriyeti ve güvenliğini güvence altına almaktadır (AY m. 19). İdari gözetim, bu temel hakka bir müdahale niteliğindedir. Bu sebeple; sadece kanunla öngörülen ve Anayasa'ya uygun şartlarda uygulanabilmektedir.

• Uluslararası Sözleşmeler: Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) gibi uluslararası sözleşmeler, özellikle özgürlük ve güvenlik hakkı, idari gözetim uygulamasının sınırlarını ve hukuka uygunluk denetimini etkileyen önemli kaynaklardır (AİHS m. 5).

Özetle, idari gözetimin temel yasal dayanağı 6458 sayılı YUKK’dır. Uygulamanın detayları ise, ilgili yönetmelik ve diğer alt düzenlemelerle belirlenmiştir. Anayasa ve uluslararası sözleşmeler de bu alandaki temel güvenceleri oluşturur.

İdari Gözetimin Şartları Nelerdir?

İdari gözetim, yabancının özgürlüğünü kısıtlayan ağır bir idari tedbir olduğu için ancak kanunda açıkça belirtilen şartların varlığı halinde uygulanabilir. Bu şartlar, idari gözetimin hukuka uygunluk temelini oluşturur. Hem maddi hem de usuli koşullar birlikte gerçekleşmeden idari gözetim kararı verilemez.

İdari gözetim şartları iki ana başlık altında incelenir: maddi şartlar ve usuli şartlar.

Maddi Şartlar

Maddi şartlar, idari gözetimin hangi sebeple uygulanabileceğini gösteren ve yabancının somut durumuna ilişkin olan koşullardır. Bu şartlar 6458 sayılı Kanun’un 57/2. maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre:

• Yabancı hakkında sınır dışı etme kararı bulunmalıdır.

• Kanunda sayılan hallerden en az birinin somut olarak gerçekleşmiş olması gerekir.

Bu haller arasında özellikle:

• Kaçma veya kaybolma riski,

• Türkiye’ye giriş ya da çıkış kurallarının ihlali,

• Sahte veya asılsız belge kullanımı,

• Tanınan sürede ülkeyi terk etmeme,

• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturma

yer almaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, idarenin bu gerekçeleri soyut ifadelerle değil, somut ve bireyselleştirilmiş olgularla ortaya koymasıdır. Sadece sınır dışı kararının varlığı, tek başına idari gözetim için yeterli değildir.

🔎 Anayasa Mahkemesi’nin Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi, idari gözetim kararlarının gerekçelendirilmesi konusunda sıkı bir denetim uygulamaktadır. Mahkeme, özgürlükten yoksun bırakma sonucunu doğuran bu tür tedbirlerde, idarenin somut olayın özelliklerini ortaya koyması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm, Abdulcelil Elkallo kararı (B. No: 2020/12454, 3.12.2020)’nda; kamu düzeni tehdidi gerekçesiyle verilen idari gözetim kararlarında, soyut güvenlik değerlendirmelerinin yeterli olmayacağı, kişinin durumuna ilişkin somut olguların gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mahkeme, ölçülülük ve bireyselleştirilmiş değerlendirme yapılmasının zorunlu olduğuna dikkat çekmiştir.

AYM içtihadına göre:

• İdari gözetim otomatik uygulanamaz.

• Her olayda bireysel değerlendirme yapılmalıdır.

• Alternatif tedbirlerin neden yetersiz kaldığı açıklanmalıdır.

• Karar somut ve denetlenebilir gerekçe içermelidir.

Bu yaklaşım, idari gözetimin istisnai bir tedbir olduğunu ve özgürlük kısıtlamasının keyfi olamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.

Usuli Şartlar

Usuli şartlar, idari gözetim kararının nasıl alınacağını ve hangi kurallara tabi olacağını belirler. Maddi şartlar mevcut olsa dahi, usule uyulmadan verilen bir karar hukuka aykırı hale gelir.

Bu kapsamda:

• Karar yetkili makam olan valilik tarafından alınmalıdır.

• Alternatif yükümlülükler değerlendirilmiş ve yetersiz görülmüş olmalıdır.

• Ölçülülük ilkesine uyulmalıdır.

• Karar gerekçeli olmalıdır.

• Karar ilgiliye usulüne uygun şekilde tebliğ edilmelidir.

• İdari gözetim kararı aylık olarak gözden geçirilmelidir.

YUKK m.57 uyarınca idari gözetim istisnai ve son çare niteliğindedir. Bu nedenle her somut olayda daha hafif bir tedbirle amaca ulaşılıp ulaşılamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

İdari Gözetimin Ceza Koruma Tedbirlerinden Farkı Nedir?

Hem idari gözetim hem de gözaltı veya tutuklama gibi ceza koruma tedbirleri, bireyin özgürlüğünü kısıtlama sonucunu doğurmaktadır. Buna rağmen, idari gözetimin ceza hukuku kurumlarından olan koruma tedbirlerinden ayrışması oldukça önemlidir. Özellikle; gözaltı veya tutuklama gibi koruma tedbirlerinde ayrıştırılması büyük önem taşımaktadır. Çünkü; benzerliklere rağmen, hukuki nitelikleri, dayandıkları sebepler, uygulama amaçları ve tabi oldukları yasal rejimler açısından aralarında köklü farklar bulunmaktadır. Bu farkları anlamak, idari gözetimin ceza hukuku kurumlarından ayrı ve kendine özgü niteliğini kavramak zorunludur. Bu doğrultuda; idari gözetim ile ceza koruma tedbirleri (gözaltı, tutuklama vb.) arasındaki temel farklar şunlardır:

Amaç ve Dayanak Açısından Farklılık

İdari gözetimin temel amacı, bir suç isnadına dayanmadan, öncelikle kamu düzenini ve güvenliğini sağlamak veya yabancılarla ilgili sınır dışı etme gibi idari süreçlerin etkin yürütülmesini güvence altına almaktır. Bu tedbirin dayanağı, kişinin yabancı statüsünden kaynaklanan ve mevzuatta belirtilen kaçma şüphesi veya kamu düzenine tehdit gibi idari risklerdir. Buna karşılık, gözaltı ve tutuklama gibi ceza koruma tedbirleri, işlendiği iddia edilen bir suçla ilgili yürütülen ceza soruşturma veya kovuşturmasının selameti için uygulanır; delillerin karartılmasını, şüphelinin/sanığın kaçmasını veya başkaları üzerinde baskı kurmasını engelleme gibi Ceza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) sayılan amaçlara hizmet etmektedir. Bu sebeple; temelinde mutlaka bir “suç şüphesi” bulunmaktadır.

Hukuki Çerçeve ve Yetkili Makam Açısından Farklılık

Hukuki çerçeve ve yetkili makam açısından bakıldığında; idari gözetim, idare hukuku ve özel olarak yabancılar hukuku kurallarına tabidir. Bu sebele; karar verme yetkisi valilik gibi idari bir makama aittir. Ayrıca; kararın hukuka uygunluk denetimi sulh ceza hakimliğinin idari işlemin denetimi kapsamında yapılmaktadır. Ancak; bu süreç bir ceza yargılaması niteliği taşımamaktadır. Ceza koruma tedbirleri ise tamamen CMK çerçevesinde düzenlenmektedir. Bu sebeple; adli makamların yetkisindedir. Gözaltı kararı  cumhuriyet savcısı, tutuklama kararını ise mutlaka bir sulh ceza hakimi CMK'daki sıkı usul ve şartlara göre verilir ve süreç bütünüyle adli makamların kontrolü altında ilerlemektedir.

Niteliği ve Hukuki Sonuçları Açısından Farklılık

İdari gözetim, cezalandırıcı bir nitelik taşımamakta, idari bir “tedbir” olarak uygulanmaktadır. Bu tedbir, kişinin bir suç işlediği anlamına gelmemekte veya böyle bir ön kabulü yansıtmamaktadır. Sonuçları daha çok kişinin idari statüsüyle, yani ülkede kalışı veya sınır dışı edilmesiyle ilgili olmaktadır. Dolayısıyla; herhangi bir adli sicil kaydı oluşturmamaktadır. Ceza koruma tedbirleri ise, bir suç isnadıyla doğrudan bağlantılı olmakta ve ceza adalet sisteminin ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Bu tedbirler, kişinin suç işlediğine dair belirli bir şüphe düzeyini (gözaltı için makul, tutuklama için kuvvetli şüphe) yansıtmaktadır. Devam eden ceza soruşturması ve kovuşturmasıyla doğrudan ilişkili olan bu tedbirler, mahkumiyet halinde adli sicile işlenebilecek ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.

İdari Gözetim Kararı Nedir?

İdari gözetim kararı, yetkili idari makamın ilgili mevzuat hükümlerine dayanarak verdiği resmi bir idari işlem niteliği taşımaktadır. Bu sebeple; idari gözetim kararı, adli bir yargılama sonucu verilen bir mahkumiyet veya tutuklama kararı değildir. tamamen idare hukuku prensipleri çerçevesinde şekillenmektedir. Dolayısıyla, kararı veren merci ve kararın hukuki niteliği idari kimlik göstermektedir. Bu karar, hakkında sınır dışı etme işlemi yürütülen veya bu yönde kuvvetli şüphe bulunan bir yabancının mevzuatta belirtilen gerekçelerle özgürlüğünün kısıtlanmasına ve belirlenen bir geri gönderme merkezinde idari makam kontrolü altında tutulmasına hükmetmektedir. Kararın temel etkisi, bireyin serbest dolaşım hakkını geçici olarak askıya almakta ve belirli bir yerde kalmasını zorunlu kılmaktadır. Bu yönüyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına doğrudan bir müdahale oluşturmaktadır. İdari gözetim kararının içeriği, temel olarak hakkında karar verilen yabancının kimlik bilgilerini, kararı veren yetkili idari makamı ve kararın dayandığı yasal düzenlemeyi kapsamaktadır. Kararın en önemli bölümünü oluşturan gerekçe kısmında, yabancının kanunda sayılan hangi somut sebeplere dayanarak idari gözetim altına alındığı ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Bununla birlikte; yabancının tutulacağı geri gönderme merkezinin adı ile karara karşı başvurulabilecek hukuki yollar başvuru süresi ve avukat yardımından yararlanma hakkı gibi temel usuli güvenceler hakkında zorunlu bilgiler de yer almaktadır.

İdari Gözetim Kararını Kim Alabilir?

Türkiye’de yabancılar hakkında idari gözetim kararı alma yetkisi 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca valiliklere verilmiştir. Kanun, bu yetkiyi açık şekilde idari makama tanımış olup, doğrudan idari gözetim kararı verme yetkisi başka bir adli veya idari mercie bırakılmamıştır.

Valilik, ilde genel idarenin başı olarak kamu düzeni, kamu güvenliği ve yabancılarla ilgili işlemlerin yürütülmesinden sorumludur. Yabancının ülkedeki hukuki statüsü, kalışı, sınır dışı edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkabilecek risklerin değerlendirilmesi idarenin görev alanına girmektedir. Bu nedenle idari gözetim gibi kişi hürriyetini doğrudan etkileyen bir tedbirin alınması yetkisi valiliğe tanınmıştır.

İdare hukukunda yetki, idari işlemin kurucu unsurlarındandır. Yetki unsuru bakımından sakat bir işlem hukuka aykırıdır ve iptal sebebi oluşturur. İdari gözetim kararı da kişi özgürlüğünü kısıtlayan ağır bir idari işlem olduğundan, yetkili makam tarafından veya usulüne uygun bir yetki devri çerçevesinde tesis edilmelidir.

Uygulamada idari gözetim kararlarının İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından hazırlandığı ve vali adına imzalandığı görülmektedir. Bu durum, idare hukukunda mümkün olan “vali adına işlem tesis edilmesi” uygulaması kapsamında değerlendirilir. Ancak kararın vali adına ve hukuka uygun yetkilendirme çerçevesinde alınmamış olması halinde, yetki unsuru bakımından hukuka aykırılık iddiası gündeme gelebilir.

Danıştay’ın Yetki Unsuruna Yaklaşımı

Danıştay, idari işlemlerde yetki unsurunun kamu düzenine ilişkin olduğunu ve mahkemelerce resen dikkate alınması gerektiğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır. Nitekim Danıştay kararlarında:

“Yetki unsuru kamu düzenine ilişkin olup, idari işlemin yetkili merci tarafından tesis edilmemesi halinde işlem hukuka aykırıdır.”

şeklindeki ilkeye yer verilmiştir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve Daire kararları).

Bu yaklaşım doğrultusunda, idari gözetim kararının vali tarafından veya vali adına usulüne uygun yetki devri çerçevesinde tesis edilip edilmediği, yargı denetiminde öncelikli olarak incelenmesi gereken hususlardandır.

Sonuç olarak, idari gözetim kararının hukuka uygunluğu değerlendirilirken yalnızca maddi ve usuli şartlar değil; kararın yetkili makam tarafından tesis edilip edilmediği de ayrıca incelenmelidir. Yetki unsurundaki sakatlık, idari işlemin iptaline yol açabilecek nitelikte bir hukuka aykırılık oluşturur.

Kimler Hakkında İdari Gözetim Kararı Alınabilir?

Mevzuata göre; valilik, sınır dışı etme kararı alınmış kişilerden aşağıda sayılı niteliklere sahip olan hakkında idari gözetim kararı vermektedir (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 57/2, c.1):

• Kaçma ve kaybolma riski bulunanlar,

• Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullananlar,

• Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayanlar,

• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar

Kimler hakkında idari gözetim kararı alınacağı aşağıdaki tablodaki gibi özetlenebilir:

İdari Gözetim Personeli Ne İş Yapar?

İdari gözetim personeli, öncelikle GGM tutulan yabancıların güvenliğini ve merkezin genel düzenini sağlamakla yükümlü bulunmaktadır. Bu kapsamda, merkez içindeki giriş-çıkışları kontrol etmekte, yabancıların birbirleriyle veya personelle olan ilişkilerinde düzeni sağlamakta ve olası güvenlik risklerine karşı önleyici tedbirler almaktadır. Personel, merkezin fiziki koşullarının güvenli ve düzenli kalmasını temin etmek için sürekli gözetim yapmaktadır. İkinci olarak, bu personel idari gözetim altındaki yabancıların temel insani ihtiyaçlarının karşılanması ve haklarının korunması yönünde görev yapmaktadır. Yabancıların barınma, beslenme, temizlik ve sağlık hizmetlerine erişimini koordine etmekte, avukatları, yakınları veya konsolosluk yetkilileriyle görüşme taleplerini kolaylaştırmakta ve merkezdeki yaşam koşullarının standartlara uygun olmasını sağlamaya çalışmaktadır. Yabancıların şikayet ve taleplerini ilgili birimlere iletmek de görevleri arasında yer almaktadır. Son olarak, idari gözetim personeli, yabancıların merkezdeki idari süreçlerini takip etmekte ve gerekli kayıtları tutmaktadır. Yabancıların merkeze kabulü, kimlik tespiti, parmak izi alınması gibi işlemleri yürütmekte; sınır dışı etme veya serbest bırakılma gibi işlemlerle ilgili olarak Göç İdaresi Başkanlığı ve diğer ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde çalışmaktadır. Bu personel, tüm süreçlerin yasal mevzuata uygun ilerlemesini desteklemektedir.

İdari Gözetimdeki Haklar Nelerdir?

İdari gözetim altında tutulan yabancılar, ilgili mevzuat uyarınca çeşitli haklara sahip bulunmaktadır. Bu haklar, kişinin özgürlüğünün kısıtlandığı bu süreçte insani muamele görmesini ve yasal güvencelerden yararlanmasını amaçlamaktadır. Yabancılar, öncelikle idari gözetime alınma nedenleri, karara itiraz etme usulleri ve süreleri hakkında anladıkları bir dilde veya tercüman aracılığıyla bilgilendirilmektedir. Kendilerine, avukat tarafından temsil edilme hakkı tanınmakta, maddi imkanı yoksa Baro tarafından ücretsiz avukatlık hizmeti sağlanması talep edilebilmektedir. Yabancılar, idari gözetim kararına karşı Sulh Ceza Hakimliği'ne başvurarak itiraz etme hakkını kullanabilmektedir. Ayrıca, idari gözetim altındaki yabancılar yakınları, yasal temsilcileri, avukatları ve vatandaşı oldukları ülkenin konsolosluk yetkilileri ile iletişim kurma ve görüşme hakkına sahip bulunmaktadır. Acil ve temel sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanmaktadır. Geri Gönderme Merkezlerinde sağlanan barınma, beslenme ve hijyen gibi temel ihtiyaçları karşılanmaktadır. Özel ihtiyaçları olan (çocuklar, hamileler, engelliler, işkence mağdurları vb.) kişilerin durumları ayrıca dikkate alınmaktadır.

İdari Gözetimde Avukat Desteği Gerekli midir?

Türk hukukunda, idari gözetim altına alınan yabancılar için avukat bulundurma zorunluluğu her aşamada bulunmamaktadır. Fakat; avukata erişim ve onunla temsil edilme hakkı, temel bir hak olarak güvence altına alınmaktadır. İdari gözetim ve sınır dışı etme süreçleri, yabancılar hukuku alanında teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren karmaşık işlemler içermektedir. Bu sebeple hukuki yardım alınması kişinin haklarını koruması açısından büyük önem taşımaktadır.

Avukat, idari gözetim altındaki yabancıya haklarını ve sürecin işleyişini anlatmakta, idari gözetim kararının hukuka uygun olup olmadığını değerlendirmektedir. Bu doğrultuda; karara karşı sulh ceza hakimliği nezdinde itiraz başvurusunu hazırlayıp takip etmektedir. Ayrıca; avukat, yabancının GGM'deki koşullarını takip etmekte, yetkili makamlarla iletişim kurmakta ve kişinin lehine olabilecek delilleri veya alternatif tedbirleri sunmaktadır. Dolayısıyla; yasal olarak her durumda avukat atanması zorunlu değildir. Ancak; özgürlüğün kısıtlandığı ve sınır dışı edilme gibi ciddi sonuçları olabilen idari gözetim sürecinde, yabancının haklarını tam olarak anlaması, yasal yollara etkin bir şekilde başvurabilmesi ve adil bir muamele görmesi için avukat desteği fiilen büyük bir gerekliliktir. Ayrıca; idari gözetimde avukatın olması önemli bir güvence oluşturmaktadır. Diğer taraftan; maddi imkanı olmayan yabancılar için Barolar aracılığıyla adli yardım kapsamında ücretsiz avukat desteği de sağlanabilmektedir.

İdari Gözetim Kararına Karşı Yargı Yoluna Gidilebilir Mi?

Evet, idari gözetime alınan yabancılar veya yasal temsilcileri/avukatları, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilmektedir. Çünkü; mevzuat idari gözetim kararının hukuka uygunluğunun bir hakim tarafından denetlenmesi imkanını tanımaktadır. Bu denetim, özgürlüğün kısıtlanması gibi ağır bir tedbirin keyfiliğe karşı korunmasını sağlamaktadır. İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmektedir. Sonuçları ise, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilmektedir. Ayrıca; idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir (Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57/5).

Geri Gönderme Merkezindeki İdari Gözetim Süresi Ne Kadardır?

GGM’deki idari gözetim süresi 6 ayı geçememektedir (Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57/3,c.1).  Bu süre, yabancının kimlik tespiti, seyahat belgelerinin temini ve sınır dışı işlemlerinin yürütülmesi için öngörülen azami ilk periyodu ifade etmektedir. Yetkili makamlar bu süre zarfında işlemleri tamamlamaya çalışmaktadır. Ancak; bu süre, şu hallerde en fazla 6 ay daha uzatılabilmektedir (Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57/3,c.2).

• Sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması

• Ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması

Buradan da anlaşılacağı üzere; söz konusu haller sınır dışı etme işlemlerinin yabancının kendisinden kaynaklanan sebeplerdir. Böylece, bir yabancının idari gözetim altında kalabileceği toplam azami süre 12 ayı bulmaktadır. Bu uzatma kararı da yine gerekçeli olarak alınmakta ve ilgiliye tebliğ edilmektedir.

İdari Gözetim İle İlgili Mahkeme Kararları

Uyuşmazlık Mahkemesi, 2024/52 E.,  2024/165 K. sayılı kararı; “...,İdari gözetim kararlarının itiraz merci Sulh Ceza Hakimlikleri ise de dava dilekçesinde izah edilen husus sulh ceza hakimlikliklerine verilen yetki ve denetim kapsamında bulunmamaktadır. Bu anlamda Mahkememizce karşı görevsizlik kararı verilmesi gerekmiştir… ”şeklindedir. Anayasa Mahkemesi, 1.B., Abdulcelıl Elkallo, 2020/12454 B. No., 3.12.2020 T. sayılı kararı;

“... Ankara Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce 2/1/2020 tarihinde başvurucu hakkında kamu düzeni açısından tehdit oluşturduğu gerekçesiyle sınır dışı etme ve altı ay süreyle idari gözetim kararı alınmıştır. Sınır dışı etme kararının gerekçesi olarak Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün başvurucunun DEAŞ silahlı terör örgütüyle geçmişte bağlantısının bulunduğuna ve yabancı terörist savaşçı olduğuna ilişkin tespitleri gösterilmiştir.…” şeklindedir.