Derece ve Kademe İlerlemesi

Derece ve kademe; devlet memurlarının maaş, emeklilik keseneğine esas aylık, ek göstergelerle ilişkili özlük hakları ve bazı idari hakları üzerinde doğrudan etkili olan bir sistemdir. Uygulamada en çok hak kaybı, “kendiliğinden olur” sanılan süreçlerde (intibak, ücretsiz izin, disiplin cezası, sözleşmeliden kadroya geçiş gibi) ortaya çıkar.

Bu makalede; kavramları netleştiriyor, kademe ilerlemesi (DMK m.64) ve derece yükselmesi (DMK m.68) şartları ile başvurulacak yolları açıklayacağız.

Not: Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Kurum, hizmet sınıfı ve statü (4/A, 399 KHK vb.) detayına göre sonuç değişebilir.

Kademe, Derece, Kadro Derecesi ve Terfi Nedir?

Kademe nedir?

Kademe, aynı derece içinde; görev/unvan değişmeden memurun aylığında ilerlemeyi ifade eder. Bir derecede kural olarak 3 kademe bulunur (örnek: 9/1 → 9/2 → 9/3).

Derece nedir?

Derece, memurun öğrenimi ve hizmet süresiyle bağlantılı olarak bulunduğu hiyerarşik aylık seviyesidir. Derece yükseldikçe (numara azaldıkça) genellikle yetki/sorumluluk düzeyi ve özlük sonuçları artar.

Kadro derecesi nedir?

Kadro derecesi, memurun fiilen atanmış olduğu kadronun derece karşılığıdır. Uygulamada en kritik nokta şudur:

• “Kazanılmış hak aylığı derece/kademe” ile

• “Bulunulan kadro derecesi”
  her zaman aynı olmak zorunda değildir. Bu ayrım özellikle görevde yükselme ve yeşil pasaport alımlarında belirleyicidir.

Terfi ne demektir?

Uygulamada “terfi” denince çoğu zaman kademe ilerlemesi ve/veya derece yükselmesi birlikte kastedilir.

Memurlukta Derece/Kademe Başlangıcı Nasıl Belirlenir?

Başlangıç derece/kademe; temel olarak öğrenim durumu üzerinden 657 sayılı Kanun’un sistematiğiyle belirlenir (ör. lise, önlisans, lisans). Kurumların insan kaynakları birimleri intibak yaparken ayrıca şu başlıklara bakar:

• Memuriyete başlama tarihi ve statü (4/A, sözleşmeli vb.)

• Mevcut derece/kademe ve ilerleme tarihleri

• Hazırlık sınıfı, fazladan öğrenim yılı, mesleki-teknik eğitim gibi “ek kademe” doğurabilen haller

• Disiplin cezası ve “8 yıl cezasızlık” kuralı

• Aylıksız izin/askerlik gibi hizmetten sayılan-sayılmayan süreler

• Daha önceki kamu hizmetleri ve intibaka esas belgeler

Bu noktada “tek tablo” ezberi yerine, intibaka esas belgelerin tam olması hak kaybını engeller.

Derece Yükselmesi Nedir? (DMK m.68)

Derece yükselmesi, memurun bulunduğu hizmet sınıfında bir üst dereceye geçmesidir. DMK m.68; yükselmenin şartlarını ve bazı istisnai yükselme rejimlerini düzenler.

Olağan derece yükselmesi (DMK m.68/A) şartları

Uygulamada en kritik üç koşul şunlardır:

1. Üst derecede boş kadro bulunması

2. Bulunulan derecede en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl çalışma

3. Yükselinecek kadronun gerektirdiği niteliklere sahip olma

Pratik not: “Süre doldu, otomatik yükselir” yaklaşımı derece yükselmesinde her zaman doğru değildir. Boş kadro şartı belirleyicidir.

Olağan dışı derece yükselmesi (DMK m.68/B) neyi amaçlar?

DMK m.68/B; belirli nitelikleri taşıyan memurların, özellikle üst kadrolara atanmalarında hizmet süresi kriterleri üzerinden farklı bir mekanizma öngörür. Maddede; ek gösterge ve derece gruplarına göre 8/10/12 yıl gibi süreler yer alır; ayrıca 4 yıldan kısa yükseköğrenim için süreye ilave öngörülür.

Kademe İlerlemesi Nedir? (DMK m.64)

Kademe ilerlemesi, memurun bulunduğu derece içinde bir üst kademeye geçmesidir. Kural olarak 9/1’den başlayıp 1/4’e kadar ilerleyen bir sistem mantığı vardır. Kademe ilerlemesi, derece yükselmesine göre daha “rutin” görünse de uygulamada en çok hata burada yapılır.

Kademe ilerlemesinin şartları (DMK m.64)

Kademe ilerlemesi için üç şart birlikte aranır:

• Bulunulan kademede en az 1 yıl çalışmış olmak

• İlerlemeyi engelleyen olumsuzluk olmaması (kurum içi sicil/değerlendirme süreçleri)

• İlgili derecede ilerlenebilecek üst kademenin bulunması

“8 yıl disiplin cezası almayan” memura ekstra kademe

DMK m.64; son sekiz yıl içinde disiplin cezası almayan memura, aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe verilmesini öngörür. Disiplin cezası alınırsa süre yeniden başlar.

Kademe ilerlemesi toplu onayla nasıl yürür?

Kademe ilerlemeleri, birçok kurumda aylık dönemler halinde listelenir ve toplu onay mekanizmasıyla işletilir. Şartları taşımadığı sonradan anlaşılanların ilerlemesi geriye dönük iptal edilebilir.

Lisansüstü Eğitimin Derece/Kademe Üzerindeki Etkisi

Lisansüstü eğitim (yüksek lisans/doktora) ile ek kademe veya ek derece alınabilir. Ancak burada iki kritik uyarı vardır:

1. Uygulama; kurumun hizmet sınıfı, personelin unvanı ve eğitimin “mesleki alanla ilgili” sayılması gibi kriterlere göre değişebilir.

2. “Her yüksek lisans otomatik bir kademe verir” şeklindeki yargılar hatalı intibaka yol açabilir.

Bu nedenle lisansüstü eğitim kaynaklı intibak talebi; diploma, transkript, program süresi ve ilgili mevzuat dayanaklarıyla birlikte, kurum personel birimine yazılı sunulmalıdır.

Askerlik Süresi Derece/Kademe Hesabında Nasıl Değerlendirilir (DMK m.84)

Muvazzaf askerlikten sonra memuriyete girenlerde; askerlikte geçen sürelerin değerlendirilmesi, kural olarak asaletin tasdikinden sonra kademe ilerlemesi ve şartları varsa derece yükselmesinde dikkate alınacak şekilde yapılır.

Pratik not: En sık problem; askerlik süresinin hiç işletilmemesi veya eksik işletilmesidir. Asalet tarihi ve intibak evrakı birlikte kontrol edilmelidir.

Yeşil Pasaport ile Derece/Kademe Bağlantısı

Hususi (yeşil) pasaportta memurlar bakımından temel kriter; genel kural olarak 1, 2 veya 3. derece kadro şartı gerektirir. Uygulamada “kazanılmış hak aylığı 3 oldu, ama kadrom 5” gibi ihtilaflar çıkabilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri’nin bilgilendirmeleri de “kadro derecesi” üzerinden ilerler.

İdare yapılan başvurunun reddedilmesi durumunda, işlem türüne göre idari başvuru + iptal davası gündeme gelebilir. Süreler ve görevli mahkeme bakımından somut olaya göre değerlendirme yapılmalıdır.

Sözleşmeli Statüden Kadroya Geçişte İntibak: Danıştay İDDK 2022/36 E., 2022/67 K. Ne Diyor?

Uygulamada en tartışmalı alanlardan biri; 399 sayılı KHK’ye tabi sözleşmeli personel olarak geçen sürelerin, 657’ye geçişte derece/kademe intibakına etkisidir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 2022/36 E., 2022/67 K. sayılı karar bülteninde; belirli sözleşmeli statülerde geçen hizmetlerin intibakta değerlendirilmemesinin eşitlik, adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmadığı yönünde güçlü bir değerlendirme yer almaktadır. Danıştay İDDK kararının tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

Pratik sonuç: Kurum “statü uymuyor” gerekçesiyle süreleri hiç saymıyorsa, personelin statüsü, cetvel türü ve geçiş biçimi üzerinden dosya bazlı değerlendirme yapılması gerekir.

En Sık Hak Kaybı Yaratan 7 Hata

1. “Kademe kendiliğinden olur” deyip intibak kontrolü yapmamak

2. Askerlik/hizmet birleştirme belgelerini eksik sunmak

3. Disiplin cezasının 8 yıl kuralını sıfırladığını gözden kaçırmak

4. Kadro derecesi ile kazanılmış hak aylığını karıştırmak (özellikle yeşil pasaportta)

5. Sözleşmeli hizmet sürelerinin yanlış statüden değerlendirilmesi

6. Unvan değişikliği/görevde yükselmede derece-kademe etkisini kontrol etmemek

7. Tebliğ tarihini kaçırıp 60 günlük dava süresini geçirmek

Uygulamada bu hataların önemli bir kısmı, intibak işlemleri kapsamında değerlendirilmekte olup; idari başvuru yoluyla, idarenin düzeltmemesi halinde idari yargıda açılacak iptal davasıyla düzeltilmesi mümkündür. İntibak sürecinin hukuki dayanakları, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve başvuru yollarına ilişkin ayrıntılı açıklamalara intibak işlemi nedir, derece ve kademe düzeltme (657 DMK) başlıklı yazımızda yer verilmiştir.

Memurlar İçin Derece Kademe İlerlemesi Tablosu (657)

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre memurların derece ve kademe ilerlemesi, hizmet süresi, öğrenim durumu ve disiplin şartlarına bağlı olarak belirlenir. Bu bölümde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre derece ve kademe ilerlemesini özetleyen bir tabloya yer verilmiştir.

Tabloda yer alan bilgiler genel çerçeveyi göstermekte olup, her memurun durumu öğrenim, intibak, askerlik ve disiplin kaydına göre farklılık gösterebilir.

Karabük ve Safranbolu’da kamu personeli uygulamalarında en sık gördüğümüz dosyalar; intibak eksikliği, askerlik süresinin işletilmemesi, disiplin-cezasızlık kademesinin unutulması ve yeşil pasaportta kadro/aylık derece karışıklığı başlıklarında toplanıyor. Kurum yazışmaları ve hizmet cetvelleriyle kısa bir ön inceleme çoğu zaman hak kaybını engeller.

Diğer İdare hukuku makalelerimizi inceleyebilirsiniz.