Ceza Hukukunda Dava ve Ceza Zamanaşımı

Dava zamanaşımı; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesinde, suçun işlendiği andan başlayarak, kanunda o suç için öngörülen sürelerin geçmesine rağmen dava açılmaması, dava açılmış ise de davanın görülmesine devam edilememesi ya da davanın sonuca kavuşturulmasına engel teşkil edebilecek bir durumun oluşması halinde, devletin faili cezalandırma yetkisinin ortadan kalkmasına ve ceza davasının düşmesine neden olan hukuki bir durumdur.

Söz konusu dava zamanaşımı süresi, kanunlarda mevcut bulunan bir kovuşturma engelinin varlığı durumunda, bu engel kalkana kadar işlemez. Zamanaşımı, Cumhuriyet Savcısı veya mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır; hükümlü ve sanık bu durumdan feragat edemez.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na göre, dava zamanaşımı süresinin başlangıcı olayın niteliğine göre farklılık gösterebilir. Örneğin; suçun işlenip işlenmediği, tamamlanıp tamamlanmadığı gibi durumlar zamanaşımının başlangıç zamanını etkiler. Bu nedenle:

• Tamamlanmış suçlarda: Zamanaşımı, suçun işlendiği gün başlar.

• Zincirleme suçlarda: Son suçun işlendiği günden itibaren başlar.

• Kesintisiz suçlarda: Suçun sona erdiği tarihten itibaren başlar.

• Teşebbüste kalan suçlarda: Son icra hareketinin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Çocuklara karşı işlenen suçlarda ise zamanaşımı farklı şekilde işlemektedir. Burada kanun koyucu çocuğu gözeterek çocuk lehine bir hüküm getirmiştir. Üstsoy ya da çocuk üzerinde nüfuz sahibi kişilerin suçu işlemesi halinde zamanaşımı, çocuğun 18 yaşını tamamlaması ile başlar.

Suçun işlenmesinden sonra, Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesinde belirtilen sürelerin geçmesi halinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Eğer dava açılmışsa, dava zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilir.

Türk Ceza Kanunu’na Göre Dava Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesine göre dava zamanaşımı süreleri şu şekildedir:

‘’(1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası; a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl, b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl, c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl, e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, geçmesiyle düşer.

(2) Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; on beş yaşını doldurmuş olup da on sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer.

(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.

(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.

(5) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar.

(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.

(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz."

Ceza Hukukunda Olağan ve Uzamış Dava Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?

Ceza hukukunda dava zamanaşımı süreleri, olağan ve uzamış zamanaşımı olarak ikiye ayrılır. Olağan dava zamanaşımı sürelerinin geçmesi sonucunda kamu davasının düşmesi kararı verilir. Olağan zamanaşımı suçun işlendiği tarih itibari ile 12 yaşını tamamlamış – 15 yaşını tamamlamamış, 15 yaşını tamamlamış – 18 yaşını tamamlamamış, 18 yaşını tamamlamış olarak üç şekilde değerlendirmeye tabi tutulur.

Olağan ve Uzamış Dava Zamanaşımı Süreleri (Yaşa Göre Detaylandırılmış)

12 - 15 Yaş İçin Dava Zamanaşımı Süresi Tablosu

15 – 18 Yaş İçin Dava Zamanaşımı Süresi Tablosu

18 Yaşını Tamamlamış Olanlar İçin Dava Zamanaşımı Süresi Tablosu

Yukarıdaki tablolar, TCK’nın 66 ve 67. maddeleri çerçevesinde zamanaşımı sürelerinin yaş gruplarına göre nasıl farklılık gösterdiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Dava Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi Ne Demektir?

Ceza hukukunda dava zamanaşımı süresi her zaman düz bir çizgide ilerlemez. Bazı durumlarda bu süre durur veya kesilir. Bunlar, sürecin uzamasına ya da yeniden başlamasına neden olur. Bu farkları bilmek, özellikle zaman aşımı yakınsa davanın akıbetini etkileyebilir.

Dava Zamanaşımının Durması

Zamanaşımının durması, belli bir olay nedeniyle sürecin geçici olarak askıya alınmasıdır. Olay ortadan kalktığında kaldığı yerden kaldığı süreden itibaren işlemeye devam eder.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 67.maddesinde zamanaşımını durduran sebepler hüküm altına alınmıştır. İşbu hükme göre soruşturma ve kovuşturma yapılması; izin veya karar alınmasına bağlanmışsa veyahut başka bir mercide çözülmesi gereken bir hususun sonucunun beklenilmesine bağlı kılınmışsa bu hallerde, gerekli izin veya kararın alınmasına veyahut kanun gereğince hakkında kaçak olduğu kararı verilen fail hakkında söz konusu karar kaldırılana dek dava zamanaşımı durur. Bu hükümle kaçak kişinin yargılanamamasını sonucunu doğuracak bir durum oluşabilmesi hususu engellenmeye çalışılmıştır.

Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının, bir merciden izin alınmasına bağlandığı haller şunlardır:

•  5237 sayılı TCK’nın 299. maddesinde düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçu

• 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılamaları Hakkında Kanuna tabi kişiler hakkındaki eylemler

• 5237 sayılı TCK’nın 301. maddesinde düzenlenen Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama suçu

• 5237 sayılı TCK’nın 305. maddesinde düzenlenen Temel milli yararlara karşı hareket suçu

• 5237 sayılı TCK’nın 306. maddesinde düzenlenen Yabancı Devlet aleyhine asker toplama suçu

• Hakim ve Savcıların görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlar

• Noterlerin görevleri nedeniyle ilgili işledikleri suçlar

• Avukatların görevleri nedeniyle işledikleri suçlar

• En üst dereceli kolluk amirlerinin görevleri nedeniyle işledikleri suçlar

• Anayasanın 83. maddesinde düzenlendiği üzere milletvekilleri için de zamanaşımı süreleri durmaktadır.

Soruşturma veya kovuşturmanın bir meriden karar alınmasına bırakıldığı haller ise:

• Milletvekilleri ile ilgili zamanaşımının durması,

• Üniversitede görev yapan kişiler hakkında zamanaşımının durması.

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171.maddesinde, Cumhuriyet savcısına kamu davasının açılmasını erteleme yetkisi tanındığı hüküm altına alınmıştır ve bu söz konusu kamu davasının açılmasının ertelendiği durumlarda da zamanaşımı işlememektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.maddesinde düzenlenmiş olan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunda belirlenmiş olan denetim süresinde de zamanaşımı süresi durmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253.maddesinde de uzlaştırma süresince zamanaşımının durduğu düzenlenmiştir.

Durma Hallerine Örnekler:

• Sanığın hastalığı nedeniyle yargılanamayacak durumda olması

• Milletvekili dokunulmazlığı bulunan bir kişi hakkında yargılamaya başlanamaması

• Suçun yabancı bir ülkede işlenmesi ve failin Türkiye’ye iadesinin beklenmesi

Örnek: Zamanaşımı 8 yıl. 4 yıl geçmişken sanık yargılanamaz hale gelirse, süreç durur. Engel kalkınca kalan 4 yıl işlemeye devam eder.

Dava Zamanaşımının Kesilmesi

Zamanaşımının kesilmesi, bazı işlemlerin yapılmasıyla sürenin tamamen sıfırlanması demektir. Dava zamanaşımının kesilmesi, zamanaşımının durmasından farklı olarak; kesilmeye sebebiyet verecek hususların teşekkül etmesi halinde süre hiç işlememişçesine en başa döner ve sıfırdan başlar.

Kanunun 67.maddesinin 2.fıkrasında ise zamanaşımının kesilmesi hususu hükme alınmış olup söz konusu hükme göre, bir suça ilişkin; şüpheli veyahut sanıklardan birisinin Cumhuriyet savcısının huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, bu kişilerin haklarında tutuklama kararı verilmesi, suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi, sanıklardan en az biri hakkında ceza verilmiş olması durumlarında zamanaşımı kesilmektedir.

Kesme Hallerine Örnekler:

• Şüpheli veya sanığın sorguya çekilmesi

• İddianamenin düzenlenmesi ve kabulü

• Yakalama, tutuklama gibi kovuşturma işlemleri

• Mahkûmiyet kararı verilmesi

Örnek: 8 yıllık zamanaşımı süresi var. 5. yılda iddianame düzenlenirse, süre sıfırlanır ve tekrar 8 yıl işlemeye başlar.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2018/957 E. , 2018/5524 K. sayılı karar;

"…. 1- 5237 sayılı TCK'nın 66/1-e maddesinde, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl geçmekle kamu davasının düşeceği şeklinde düzenlemeye yer verildiği, aynı kanunun 67/2. maddesinde a) şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, b) şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi, c) suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi, d) sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi, hallerinden birinin gerçekleşmesi durumunda dava zamanaşımının kesileceği, 67/3. maddesinde dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresinin yeniden işlemeye başlayacağı, bununla birlikte dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması halinde, zamanaşımı süresinin son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlayacağı, ancak 67/4 maddesine göre ise dava zamanaşımı süresinin kesilmesi halinde dava zamanaşımına ilişkin sürenin en fazla yarısına kadar uzayacağı, sanıkların sorgusunun 21/01/2011 tarihinde yapıldığı ve dava zamanaşımı süresini kesen son nedenin sanıkların sorgusunun yapılmasıyla gerçekleştiği anlaşılmakla, sanıklar hakkında suç tarihinden itibaren uygulanması gereken 12 yıllık olağanüstü dava zamanaşımı süresi ile son kesen işlem olan sanıkların sorguları sonrası 8 yıllık olağan dava zamanaşımı süresinin dolmadığı gözetilmeden, yazılı şekilde hükümler kurulması, 2- Kabule göre de; zamanaşımı nedeniyle CMK'nın 223/8. maddesi uyarınca, kamu davasının düşmesi şeklinde karar verilmesi gerekirken ortadan kaldırma kararı verilmesi, Kanuna aykırı, katılan ... vekilinin temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden, tebliğnameye uygun olarak, başkaca yönleri incelenmeksizin HÜKÜMLERİN BOZULMASINA… oy birliğiyle karar verildi." şeklindedir.

Ceza Zamanaşımında Kesilme Sınırsız Değildir!

TCK m.67’ye göre zamanaşımı süresi ne kadar kesilirse kesilsin, uzamış zamanaşımı süresi hiçbir şekilde aşılamaz. Yani kesilmeler süreyi uzatabilir ama sonsuza kadar değil.

Ceza Zamanaşımı Süresi Nasıl Hesaplanır? (2026)

Ceza zamanaşımı süresi hesaplanırken; suçun niteliği, işlenme tarihi, failin yaşı ile zamanaşımını durduran veya kesen nedenler birlikte değerlendirilir. Sürenin başlangıç ve bitiş tarihlerinin doğru belirlenmesi, mahkumiyet hükmünün infaz edilip edilemeyeceğinin tespiti açısından belirleyicidir.

Ceza zamanaşımı bakımından, sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmiş ve bu hüküm kesinleşmiş olsa dahi, kanunda öngörülen ceza zamanaşımı süresinin dolması halinde hükmün infazı mümkün değildir. Bu durumda infaz ilişkisi sona erer.

Ceza zamanaşımı kurumunun temel amacı; uzun yıllar boyunca infaz edilemeyen mahkumiyet kararlarında, cezanın caydırıcılık ve ıslah amacını yitirmesi, hükümlünün geçen süre içerisinde kişiliğinin ve sosyal yaşamının değişmiş olabilmesi ve infazdan beklenen toplumsal yararın artık gerçekleşemeyecek hale gelmesidir.

Ceza zamanaşımı süresi, mahkumiyet hükmünün kesinleştiği tarihte işlemeye başlar. Kanunda öngörülen süre içerisinde cezanın infaz edilmemesi halinde, sanık aleyhine hükmedilmiş olan ceza zamanaşımına uğrar ve infaz edilemez.

Bununla birlikte, ceza zamanaşımının dolması yalnızca cezanın infazını engeller. Mahkumiyet hükmünün doğurduğu diğer hukuki sonuçlar kural olarak varlığını sürdürür. Bu kapsamda;

• memuriyete giriş şartları,

• adli sicil kaydının silinmesi,

• memnu hakların iadesi,
  gibi cezaya bağlı sonuçlar, ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Türk Ceza Kanunu’na Göre Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK m.68)

Türk Ceza Kanunu’nun 68. maddesinde ceza zamanaşımı süreleri şu şekilde düzenlenmiştir:

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında: 40 yıl

• Müebbet hapis cezalarında: 30 yıl

• 20 yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında: 24 yıl

• 5 yıldan fazla hapis cezalarında: 20 yıl

• 5 yıla kadar hapis ve adli para cezalarında: 10 yıl

Failin Yaşı Ceza Zamanaşımını Etkiler mi?

Evet. Fiili işlediği sırada;

• 12–15 yaş arasında olanlar hakkında: Ceza zamanaşımı süresinin yarısı,

• 15–18 yaş arasında olanlar hakkında: Ceza zamanaşımı süresinin üçte ikisi

geçtiğinde ceza infaz edilmez.

Ceza Zamanaşımının Uygulanmadığı Haller

Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yer alan ve yurt dışında işlenmiş olan;

• ağırlaştırılmış müebbet hapis,

• müebbet hapis,

• on yıldan fazla hapis

cezalarını gerektiren suçlar bakımından ceza zamanaşımı uygulanmaz.

Ceza Zamanaşımında Sürenin Hesaplanması

Birden fazla ceza türünü içeren hükümler bakımından, ceza zamanaşımı hesabında en ağır ceza esas alınır.

Ceza zamanaşımı süresi;

• hükmün kesinleştiği tarihten veya

• infazın herhangi bir nedenle kesintiye uğradığı tarihten

itibaren işlemeye başlar. Süre hesabında, kalan ceza miktarı dikkate alınır.

Ceza Zamanaşımının Kesilmesi

Türk Ceza Kanunu’nun 71. maddesinde ceza zamanaşımını kesen sebepler hüküm altına alınmıştır. Söz konusu hükme göre; sanığa mahkumiyet hükmünün infaz edilmesi için yetkili merciinin hükümlü kişiye kanuna göre tebligat yapmış olması veya bu amaçla hükümlünün yakalanması zamanaşımını keser. Ayriyeten; bir suçta dolayı mahkum olmuş olan kişi, üst sınırı 2 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi durumunda da ceza zamanaşımı kesilecektir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Zamanaşımı Hesaplaması

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması halinde zamanaşımının hesaplanması, olağan zamanaşımı ve olağanüstü zamanaşımı olmak üzere iki ayrı şekilde değerlendirilir. Zamanaşımı hesabında suç tarihi, kesilme ve durma süreleri ile denetim süresi birlikte dikkate alınmalıdır.

HAGB’de Olağan Zamanaşımı Hesaplaması

Olağan zamanaşımı hesaplanırken, ilk işlenen suçun tarihi esas alınır. Suç tarihinden sonra sanığın sorgusunun yapılması, zamanaşımını kesen son işlem olarak kabul edilir.

Bu kapsamda;

• Sanığın sorgusundan, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının kesinleşme tarihine kadar geçen süre,

• Denetim süresi içinde işlenen ikinci suçun tarihinden, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının açıklanma tarihine kadar geçen süre

toplamda 8 yıl ise olağan zamanaşımı dolmuş sayılır. Bu sürenin dolması halinde kamu davası zamanaşımına uğrar.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının kesinleştiği tarih ile ikinci suçun işlendiği tarih arasında geçen süre ise zamanaşımının durma süresi olarak kabul edilir ve bu süre zamanaşımı hesabına dahil edilmez.

HAGB’de Olağanüstü Zamanaşımı Hesaplaması

Olağanüstü zamanaşımı hesaplamasında ise daha geniş bir zaman dilimi dikkate alınır. Buna göre;

• Suç tarihinden, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının kesinleşme tarihine kadar geçen süre,

• İkinci suçun işlendiği tarih ile İstinaf veya Yargıtay inceleme tarihi arasında geçen süre

birlikte değerlendirilir. Bu sürelerin toplamı 12 yılı aşmışsa, olağanüstü zamanaşımı süresi dolmuş kabul edilir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının kesinleştiği tarih ile ikinci suçun işlendiği tarih arasındaki dönem, burada da zamanaşımının durduğu süre olarak kabul edilir.

Ayrıca; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının açıklanmasından sonra 8 yıl geçmişse, sanık hakkında mahkumiyet hükmü verilmesi zamanaşımını keseceğinden, bu gibi durumlarda zamanaşımı hesabı 12 yıllık olağanüstü zamanaşımı süresine göre yapılmalıdır.

Özetle; suç tarihinden itibaren geçen süre ile zamanaşımının durduğu süreler birlikte değerlendirildiğinde toplam süre 12 yılı geçmişse, olağanüstü zamanaşımı da dolmuş olur.

Bu durumda mahkeme tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8 maddesi uyarınca kamu davasının düşmesine karar verilmesi gerekir.

Denetim süresi içinde işlenen ikinci suçun kasten işlenen bir suç olması ve bu suçtan verilen hükmün kesinleşmiş olması halinde ise, zamanaşımı hesabında ikinci suçun işlendiği tarihten itibaren duran zamanaşımı yeniden işlemeye başlar.

Zamanaşımına Dahil Olmayan Suçlar Nelerdir?

Savaş suçları, insanlığa karşı işlenen suçlar ve soykırım gibi uluslararası suçlar zamanaşımına dahil değildir.