Türkiye’de son yıllarda kamuoyunun gündeminden düşmeyen cezaevi doluluk oranı sorunu, infaz hukukuna ilişkin yeni bir düzenlemeyi yeniden gündeme taşımıştır. Ceza infaz kurumlarındaki kapasite aşımı, hem hükümlü ve tutukluların insani yaşam koşullarını olumsuz etkilemekte hem de cezaevlerinin temel amacı olan ıslah işlevini zayıflatmaktadır.
Bu kapsamda Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ve kamuoyunda “yeni af düzenlemesi” olarak anılan 10. Yargı Paketi, infaz sistemine ilişkin önemli değişiklikler içermekte olup Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulmuştur.
Türkiye genelinde bulunan 395 ceza infaz kurumunun toplam kapasitesi yaklaşık 299.940 kişi iken, cezaevlerindeki hükümlü ve tutuklu sayısının 300.000’i aşması, sorunun yapısal boyutunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu tablo karşısında her yıl yeni infaz düzenlemelerinin gündeme gelmesi kaçınılmaz hale gelmiştir.
10. Yargı Paketinin Amacı ve Kapsamı
Yargı Paketi ile amaçlanan temel hedefler şu şekilde özetlenebilir:
Cezaevlerindeki doluluk oranının düşürülmesi
Denetimli serbestlik ve koşullu salıverme uygulamalarının yeniden düzenlenmesi
Mükerrer suçlar bakımından infaz rejiminin gözden geçirilmesi
Cezasızlık algısının önüne geçilmesi
Mağdur hakları ile toplumsal güvenliğin dengelenmesi
Hazırlanan tasarının, 14 farklı kanunda değişiklik öngördüğü ve toplam 55 maddeden oluştuğu kamuoyuna yansımıştır.
10. Yargı Paketinde Yer Alan Başlıca Düzenlemeler
“10. Yargı Paketinde neler var?” ve “10. Yargı Paketinin içeriği nedir?” sorularına genel olarak şu başlıklar altında cevap verilebilir:
Denetimli serbestlik ve koşullu salıverme sürelerine ilişkin düzenlemeler
İkinci kez tekerrür (çift mükerrirlik) uygulaması
4/4 infaz sistemine ilişkin değişiklikler
İnfaz sürelerinin yeniden belirlenmesi
Mağdur haklarının güçlendirilmesi
Yargı sistemine olan güvenin artırılması
Bu başlıklar arasında kamuoyunda en fazla merak edilen konu, denetimli serbestlik süresinin genişletilip genişletilmeyeceğidir.
Denetimli Serbestlikte Yeni Düzenleme
TBMM’ye sunulan kanun teklifinde, 31 Temmuz 2023 tarihinden önce suç işlemiş olan hükümlüler bakımından denetimli serbestlik uygulamasının genişletilmesi öngörülmektedir.
Covid-19 salgını döneminde yapılan geçici düzenlemelerle, belirli şartları taşıyan hükümlülerin iyi halli olmaları kaydıyla açık ceza infaz kurumuna daha erken ayrılabilmeleri sağlanmıştı. Bu süreçte denetimli serbestlikten yararlanma süresi fiilen genişletilmişti.
Yeni yargı paketine göre ise;
Suç tarihinin 31 Temmuz 2023 ve öncesi olması
Denetimli serbestliğe ayrılmasına 5 yıl veya daha az süre kalmış olması
şartlarını taşıyan hükümlüler için erken tahliye imkanı getirilmesi planlanmaktadır.
Bu konuya ilişkin mevcut infaz uygulamaları 2025 İnfaz Yasası ve Denetimli Serbestlik başlıklı makalemizde ayrıntılı şekilde ele alınmıştır:
Mükerrer Suçlar ve 4/4 İnfaz Düzenlemesi
Yürürlükteki mevzuata göre, ikinci kez mükerrir olan hükümlüler aldıkları hapis cezasının tamamını, yani 4/4’ünü, ceza infaz kurumunda geçirmek zorundadır.
Yargı Paketi ile bu katı uygulamanın belirli şartlar altında esnetilmesi amaçlanmaktadır. Yeni düzenlemeye göre;
İkinci kez mükerrir olan hükümlüler,
Cezaevi sürecinde iyi halli olmaları halinde,
Aldıkları cezanın tamamını değil, dörtte üçünü cezaevinde infaz edebilecektir.
Ancak bu düzenleme her mükerrer hükümlü için otomatik olarak uygulanmayacak olup, infaz hakimliğinin takdir yetkisi korunacaktır.
Koşullu Salıverme ve İnfaz Hakiminin Takdiri
Yeni yargı paketi kapsamında koşullu salıverme aşamasında;
Hükümlünün cezaevi kurallarına uyumu
İyileştirme ve eğitim programlarına katılımı
Tekrar suç işleme riski
gibi kriterler dikkate alınarak objektif bir değerlendirme yapılması planlanmaktadır.
Toplumsal güvenliği tehlikeye atabilecek suçlar bakımından bu esnekliğin sınırlı tutulacağı, katalog suçların kapsam dışında bırakılacağı yönünde çalışmalar yürütüldüğü anlaşılmaktadır.
10. Yargı Paketinden Kimler Yararlanabilecek?
Mevcut taslak çerçevesinde;
İkinci kez mükerrir olan hükümlüler
Koşullu salıverme tarihine 5 yıldan az süre kalanlar
Suç tarihi 31 Temmuz 2023 ve öncesi olan hükümlüler
Yargı Paketi kapsamına girebilecek gruplar arasında yer almaktadır.
Henüz hüküm kesinleşmemiş ve yargılaması devam eden dosyalar bakımından ise ayrıca bir geçiş düzenlemesi yapılması beklenmektedir.
10. Yargı Paketi Ne Zaman Çıkacak?
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç tarafından yapılan açıklamalarda, 10. Yargı Paketine ilişkin hazırlıkların büyük ölçüde tamamlandığı ifade edilmiştir. Kanun teklifi TBMM’ye sunulmuş olmakla birlikte, yürürlüğe girebilmesi için Meclis Genel Kurulu’nda kabul edilmesi ve Resmi Gazete’de yayımlanması gerekmektedir.